Η προσωρινή διαταγή διατροφής είναι μια άμεση δικαστική ρύθμιση. Ζητείται μαζί με την αίτηση ασφαλιστικών μέτρων και καλύπτει το διάστημα μέχρι να συζητηθεί η αίτηση. Αν ο δικαστής κρίνει ότι υπάρχει ανάγκη, μπορεί να ορίσει από την αρχή ένα μηνιαίο ποσό για το παιδί. Έτσι οι βασικές του ανάγκες δεν μένουν ακάλυπτες για εβδομάδες.
Μετά από έναν χωρισμό, η συνεισφορά του γονέα που αποχωρεί από την οικογενειακή κατοικία συχνά διακόπτεται ή γίνεται ακανόνιστη. Τα έξοδα του παιδιού όμως συνεχίζονται κανονικά: το σχολείο, το ενοίκιο, η διατροφή, οι γιατροί. Η αίτηση ασφαλιστικών μέτρων είναι ο ταχύτερος δρόμος για μια δικαστική ρύθμιση, όπως εξηγείται στο άρθρο για την προσωρινή διατροφή με ασφαλιστικά μέτρα. Ακόμη και αυτή όμως χρειάζεται χρόνο μέχρι να συζητηθεί. Το κενό αυτό καλύπτει η προσωρινή διαταγή.
Τι είναι η προσωρινή διαταγή και πώς διαφέρει από τα ασφαλιστικά μέτρα;
Η προσωρινή διαταγή είναι μια ενδιάμεση δικαστική πράξη. Ισχύει μέχρι τη συζήτηση ή την απόφαση επί της αίτησης ασφαλιστικών μέτρων και δεν αντικαθιστά ούτε την απόφαση αυτή ούτε την κύρια δίκη.
Τα ασφαλιστικά μέτρα (άρθρα 682 επ. ΚΠολΔ) παρέχουν προσωρινή δικαστική προστασία σε επείγουσες περιπτώσεις. Το δικαστήριο αποφασίζει με βάση την πιθανολόγηση των ισχυρισμών και όχι την πλήρη απόδειξή τους. Για τη διατροφή ο νόμος προβλέπει ρητά την προσωρινή επιδίκασή της (άρθρο 728 ΚΠολΔ), ενώ για τις οικογενειακές διαφορές ισχύει και το άρθρο 735 ΚΠολΔ. Η προσωρινή διαταγή του άρθρου 691Α ΚΠολΔ λειτουργεί ένα βήμα νωρίτερα. Από τη στιγμή που κατατίθεται η αίτηση και μέχρι να εκδοθεί η απόφαση, ο δικαστής μπορεί, ακόμη και χωρίς σχετικό αίτημα, να διατάξει ό,τι είναι αναγκαίο για να διασφαλιστεί το δικαίωμα ή να ρυθμιστεί η κατάσταση.
Στην πράξη η προστασία έχει τρία στάδια. Πρώτα έρχεται η προσωρινή διαταγή, έπειτα η απόφαση επί των ασφαλιστικών μέτρων και τέλος η οριστική απόφαση στην αγωγή διατροφής. Κάθε στάδιο έχει τη δική του διάρκεια και τις δικές του προϋποθέσεις.
Πότε έχει νόημα να ζητηθεί προσωρινή διαταγή διατροφής;
Όταν το παιδί έχει τρέχουσα ανάγκη που δεν μπορεί να περιμένει μέχρι τη συζήτηση της αίτησης. Ο νόμος μιλά για «ανάγκη», και αυτή κρίνει ο δικαστής.
Η πιο συνηθισμένη περίπτωση είναι η πλήρης διακοπή των καταβολών, όταν ο γονέας που ζει με το παιδί δεν μπορεί να καλύψει μόνος του τα έξοδα. Ανάλογη ανάγκη υπάρχει όταν πλησιάζει μια μεγάλη δαπάνη, όπως δίδακτρα ή ιατρική θεραπεία. Όταν ο άλλος γονέας εξακολουθεί να καταβάλλει ένα ποσό, έστω μικρότερο, ο δικαστής μπορεί να κρίνει ότι το ζήτημα μπορεί να περιμένει τη συζήτηση. Το ίδιο ενδέχεται όταν ο υπόχρεος δηλώνει ότι δεν έχει εισοδήματα, θέμα που αναλύεται στο άρθρο για τη διατροφή ανηλίκου όταν ο γονέας δεν εργάζεται επισήμως.
Πώς υποβάλλεται το αίτημα και πώς εκδίδεται η προσωρινή διαταγή;
Το αίτημα διατυπώνεται κατά κανόνα στο ίδιο δικόγραφο με την αίτηση ασφαλιστικών μέτρων και κρίνεται πριν οριστεί δικάσιμος.
Σύμφωνα με το άρθρο 691Α παρ. 2 ΚΠολΔ, ο δικαστής καλεί τον άλλο γονέα «με οποιονδήποτε τρόπο», αν κρίνει αναγκαία την εμφάνισή του. Η κλήση αυτή μπορεί να γίνει και με απλή ειδοποίηση, χωρίς τις συνήθεις διατυπώσεις επίδοσης. Σε αυτό το σύντομο στάδιο έχουν ιδιαίτερη βαρύτητα τα έγγραφα που συνοδεύουν την αίτηση. Τέτοια είναι οι αποδείξεις των εξόδων του παιδιού, τα φορολογικά στοιχεία των γονέων και τα στοιχεία που δείχνουν πότε σταμάτησαν οι καταβολές. Ο νόμος δεν ορίζει συγκεκριμένη προθεσμία για την έκδοση της διαταγής, και ο χρόνος εξαρτάται από τον φόρτο κάθε δικαστηρίου. Αν το αίτημα γίνει δεκτό, η αίτηση ασφαλιστικών μέτρων πρέπει να προσδιοριστεί για συζήτηση μέσα σε τριάντα ημέρες.
Ποιο ποσό μπορεί να ορίσει ο δικαστής;
Συνήθως ένα μηνιαίο ποσό για τις τρέχουσες ανάγκες του παιδιού, όπως αυτές πιθανολογούνται από τα πρώτα στοιχεία της υπόθεσης.
Τα κριτήρια είναι εκείνα των άρθρων 1485 επ. ΑΚ. Λαμβάνονται υπόψη οι ανάγκες του παιδιού, όπως προκύπτουν από τις συνθήκες της ζωής του, και οι οικονομικές δυνάμεις κάθε γονέα, αφού η υποχρέωση διατροφής βαρύνει και τους δύο. Ο δικαστής όμως κρίνει σε αυτό το στάδιο με περιορισμένο υλικό. Γι' αυτό το ποσό της προσωρινής διαταγής μπορεί να περιοριστεί σε όσα είναι πραγματικά επείγοντα. Δεν δεσμεύει ούτε την απόφαση επί των ασφαλιστικών μέτρων ούτε την οριστική κρίση. Πώς σταθμίζονται αυτά τα στοιχεία στην πορεία της δίκης φαίνεται στο άρθρο για τη διατροφή παιδιού και το βιοτικό επίπεδο.
Πόσο διαρκεί η ισχύς της προσωρινής διαταγής;
Όσο ορίζει η ίδια η διαταγή, και το αργότερο μέχρι να εκδοθεί η απόφαση επί των ασφαλιστικών μέτρων.
Συχνά η διαταγή ορίζει ότι ισχύει μέχρι τη συζήτηση της αίτησης. Στην περίπτωση αυτή, κατά τη συζήτηση πρέπει να ζητηθεί ρητά να διατηρηθεί μέχρι την έκδοση της απόφασης. Ιδιαίτερη σημασία έχει και ο κανόνας για την αναβολή. Μετά την τροποποίηση του άρθρου 691Α με τον ν. 4842/2021, η συζήτηση της αίτησης δεν αναβάλλεται. Αν αναβληθεί, η προσωρινή διαταγή παύει αυτοδικαίως, εκτός αν το δικαστήριο την παρατείνει. Ο γονέας που την πέτυχε πρέπει λοιπόν να είναι έτοιμος για τη συζήτηση στην ημερομηνία που ορίστηκε.
Μπορεί ο άλλος γονέας να ζητήσει την ανάκλησή της;
Ναι. Το άρθρο 691Α παρ. 2 ΚΠολΔ διατηρεί ρητά το δικαίωμά του να ζητήσει την ανάκληση της προσωρινής διαταγής.
Η ανάκληση έχει νόημα όταν ο υπόχρεος μπορεί να δείξει ότι η εικόνα που δόθηκε στον δικαστή δεν ήταν πλήρης. Για παράδειγμα, οι καταβολές μπορεί να συνεχίζονταν ή τα εισοδήματά του να είναι σημαντικά διαφορετικά. Όσο όμως η διαταγή ισχύει, οφείλει να συμμορφώνεται. Η μονομερής διακοπή των καταβολών δεν αποτελεί τρόπο αμφισβήτησης. Αντίθετα, είναι πιθανό να επιβαρύνει τη θέση του στη συνέχεια της διαδικασίας.
Τι ακολουθεί μετά την προσωρινή διαταγή;
Ακολουθεί η συζήτηση των ασφαλιστικών μέτρων και στη συνέχεια η αγωγή διατροφής, που ρυθμίζει οριστικά το ζήτημα.
Η απόφαση επί των ασφαλιστικών μέτρων είναι επίσης προσωρινή. Η ισχύς της συνδέεται με την έγκαιρη άσκηση της κύριας αγωγής, θέμα που αναλύεται στο άρθρο για την αγωγή μετά τα ασφαλιστικά μέτρα. Η αγωγή διατροφής δικάζεται με την ειδική διαδικασία των οικογενειακών διαφορών. Εκεί η υπόθεση εξετάζεται με πλήρη απόδειξη και το ποσό καθορίζεται με μεγαλύτερη ακρίβεια.
Κάθε υπόθεση διατροφής ανηλίκου έχει τα δικά της δεδομένα. Το αν συντρέχει πραγματική ανάγκη για προσωρινή διαταγή κρίνεται από τα συγκεκριμένα στοιχεία. Για την εκτίμηση της δικής σας περίπτωσης μπορείτε να κλείσετε ραντεβού με δικηγόρο οικογενειακού δικαίου στη Θεσσαλονίκη, και στο γραφείο και online με βιντεοκλήση.
Συχνές ερωτήσεις
Μπορεί να ζητηθεί προσωρινή διαταγή αν ο άλλος γονέας πληρώνει, αλλά λιγότερα από όσα χρειάζεται το παιδί;
Μπορεί. Η αποδοχή του αιτήματος όμως είναι δυσκολότερη, γιατί ο δικαστής εξετάζει αν υπάρχει ανάγκη που δεν μπορεί να περιμένει τη συζήτηση της αίτησης. Όταν οι καταβολές συνεχίζονται, έστω μειωμένες, το ζήτημα συνήθως κρίνεται στη συζήτηση των ασφαλιστικών μέτρων.
Αν απορριφθεί το αίτημα για προσωρινή διαταγή, χάνεται και η αίτηση ασφαλιστικών μέτρων;
Όχι. Η απόρριψη αφορά μόνο την προσωρινή διαταγή. Η αίτηση ασφαλιστικών μέτρων συζητείται κανονικά στη δικάσιμο που θα οριστεί, και εκεί το δικαστήριο εξετάζει την υπόθεση με περισσότερα στοιχεία.
Μπορεί η προσωρινή διαταγή να αφορά και την επιμέλεια ή την επικοινωνία με το παιδί;
Ναι. Το άρθρο 691Α ΚΠολΔ επιτρέπει στον δικαστή να διατάξει ό,τι είναι αναγκαίο για τη ρύθμιση της κατάστασης μέχρι την απόφαση. Η ίδια αίτηση μπορεί λοιπόν να ζητά προσωρινή ρύθμιση και για τη διατροφή και για την επιμέλεια ή την επικοινωνία, όταν αυτό επιβάλλει το συμφέρον του παιδιού.
Καλύπτει η προσωρινή διαταγή και τις παλαιότερες οφειλές διατροφής;
Κατά κανόνα όχι. Η προσωρινή διαταγή αφορά το διάστημα μέχρι την απόφαση επί των ασφαλιστικών μέτρων. Σκοπός της είναι να καλύψει τις τρέχουσες ανάγκες του παιδιού, ενώ τα ζητήματα του παρελθόντος εξετάζονται στην κύρια δίκη.