Εισαγωγή
Στην πράξη του οικογενειακού δικαίου, τα ασφαλιστικά μέτρα αποτελούν συχνά το πρώτο βήμα προσωρινής δικαστικής προστασίας για την έγκαιρη ρύθμιση κρίσιμων ζητημάτων, όπως η επιμέλεια και η διατροφή των ανηλίκων. Όμως, πολλοί γονείς αγνοούν ότι η απόφαση ασφαλιστικών μέτρων δεν είναι οριστική. Το ερώτημα που προκύπτει είναι τι θα ισχύσει στην περίπτωση που δεν ακολουθήσει η άσκηση τακτικής αγωγής μετά τα ασφαλιστικά μέτρα.Η μη άσκηση αγωγής μετά τα ασφαλιστικά μέτρα μπορεί να έχει σοβαρές έννομες συνέπειες, με επίδραση τόσο στη διατροφή όσο και στην επιμέλεια των παιδιών.
Η φύση των ασφαλιστικών μέτρων σε επιμέλεια και διατροφή
Τα ασφαλιστικά μέτρα αποτελούν μορφή προσωρινής δικαστικής προστασίας. Το δικαστήριο δεν εξετάζει σε βάθος την ουσία της διαφοράς, αλλά αρκεί η πιθανολόγηση των ισχυρισμών για να ληφθεί μία απόφαση. Πρακτικά, δηλαδή, στο στάδιο των ασφαλιστικών μέτρων, ρυθμίζεται προσωρινά η επιμέλεια, καθορίζεται προσωρινά ένα ποσό ως καταβλητέα διατροφή, και ορίζεται προσωρινό πρόγραμμα επικοινωνίας με το τέκνο. Η βασική λειτουργία που επιτελούν είναι η παροχή προσωρινής δικαστικής προστασίας, σε περίπτωση κατεπείγοντος και επικείμενου κινδύνου για τα δικαιώματα του ασκούντος την αίτηση ασφαλιστικών, μέχρι την έκδοση οριστικής απόφασης μέσω άσκησης τακτικής αγωγής.
Αγωγή μετά τα ασφαλιστικά μέτρα: είναι υποχρεωτική;
Η άσκηση αγωγής μετά την έκδοση απόφασης επί της αίτησης ασφαλιστικών μέτρων είναι, εκτός από ελάχιστες περιπτώσεις, υποχρεωτική. Και πάντως, μόνο με την άσκηση της αγωγής εκδίδεται οριστική απόφαση, μόνο με την εκδοθείσα απόφαση επί της αγωγής παράγεται δεδικασμένο, και μόνο μέσω της εκδίκασης της αγωγής το δικαστήριο θα σχηματίσει δικανική πεποίθηση, μέσω της πλήρους απόδειξης των ισχυρισμών.Συχνά, το ίδιο το δικαστήριο που εκδίδει απόφαση επί των ασφαλιστικών μέτρων τάσσει προθεσμία, αναγραφόμενη στο σώμα της απόφασης, για την άσκηση αγωγής.
Τι ακολουθεί αν δεν ασκηθεί αγωγή μετά τα ασφαλιστικά μέτρα
Είναι εξαιρετικά σημαντικό να εξετάσουμε τί ισχύει αν δεν ασκηθεί τακτική αγωγή μετά τα ασφαλιστικά μέτρα. Παρατίθενται οι έννομες συνέπειες:
1. Παύση ισχύος της απόφασης ασφαλιστικών μέτρων
Εφόσον έχει τεθεί προθεσμία από το δικαστήριο, και ιδίως εφόσον αυτή αναγράφεται στο σώμα της δικαστικής απόφασης, και αυτή εκπνεύσει, χωρίς την συνακόλουθη άσκηση αγωγής, η απόφαση παύει αυτοδικαίως να ισχύει. Πρακτικά αυτό σημαίνει ότι δεν δεσμεύεται πλέον νομικά ο διάδικος της δίκης ασφαλιστικών από την απόφαση επί της συγκεκριμένης αίτησης. Συνεπώς, η διατροφή ως χρηματική παροχή δεν μπορεί πλέον ως αξίωση να θεμελιωθεί στην απόφαση επί της προαναφερθείσας αίτησης, ενώ για την άσκηση της επιμέλειας εφαρμόζονται ξανά οι γενικοί κανόνες (συνήθως από κοινού άσκηση- συνεπιμέλεια).
2. Οδηγούμαστε σε κενό ρύθμισης
Η μη συνακόλουθη άσκηση αγωγής διαμορφώνει μια κατάσταση ανασφάλειας δικαίου, γεγονός που μπορεί να δημιουργήσει αντιπαραθέσεις μεταξύ των γονέων.
3. Δεν υπάρχει δεδικασμένο
Χωρίς αγωγή, δεν υφίσταται οριστική κρίση του δικαστηρίου. Χωρίς δεδικασμένο, μπορούν να επανέλθουν τα ίδια ζητήματα παραδεκτά, δεν υπάρχει σταθερή και οριστική ρύθμιση και επίλυση της διαφοράς.
4. Πρακτικά προβλήματα στις καθημερινές ανάγκες του τέκνου
Η ανυπαρξία οριστικής απόφασης επί της οικογενειακής διαφοράς μπορεί να οδηγήσει σε προβληματικές καταστάσεις στην διεκπεραίωση καθημερινών δραστηριοτήτων του τέκνου, όπως: στο σχολείο, σε αποφάσεις επί ιατρικών ζητημάτων του παιδιού, σε μετακινήσεις εκτός της ελληνικής επικρατείας.
Ειδικά για τη διατροφή: ισχύον πλαίσιο
Η τύχη της καταβαλλόμενης μέχρι τώρα διατροφής είναι κρίσιμο ζήτημα. Με την παύση της ισχύος της απόφασης επί των ασφαλιστικών μέτρων, δεν υπάρχει πλέον νομική υποχρέωση καταβολής διατροφής με ορισμένο ποσό. Δεν υφίσταται εκτελεστός τίτλος, οπότε δεν μπορεί να ξεκινήσει η διαδικασία αναγκαστικής εκτέλεσης. Βέβαια, η υποχρέωση διατροφής ως αξίωση δεν αποσβήνεται. Απλώς δεν υπάρχει καθορισμένο ποσό με δικαστική απόφαση.
Ειδικά για την επιμέλεια
Σε περίπτωση που παραλειφθεί η άσκηση της αγωγής, η επιμέλεια παύει πλέον να ασκείται από τον δικαστικά καθορισθέντα γονέα. Επανερχόμαστε στο καθεστώς της από κοινού άσκησης της επιμέλειας, με κάθε σημαντική απόφαση για το τέκνο να προαπαιτεί συγκατάθεση- συναίνεση του άλλου γονέα. Πρακτικά η διαμορφωθείσα κατάσταση οδηγεί σε κλίμα ανασφάλειας και έντασης, ιδίως όταν δεν υπάρχει συνεργασία μεταξύ των γονέων.
Πότε είναι συμφέρον να μην ασκηθεί αγωγή
Υπάρχουν περιπτώσεις όπου συνειδητά δεν έχει ασκηθεί αγωγή, όπως, ενδεικτικά, όταν υπάρχει επικείμενη συμφωνία μεταξύ των γονέων, όταν οι συνθήκες ιδίως οικονομικές μεταβάλλονται στον ένα γονέα, ή όταν ο ένας από τους γονείς δεν επιθυμεί να οριστικοποιήσει την κατάσταση της επιμέλειας και διατροφής του τέκνου.Ωστόσο, δεν είναι η συνήθης πρακτική, καθώς ενέχει κινδύνους.
Τι πρέπει να προσέξετε
Αν έχει εκδοθεί απόφαση ασφαλιστικών μέτρων που ρυθμίζει την επιμέλεια και την διατροφή του τέκνου σας, είναι εξαιρετικά σημαντικό να ελέγξετε αν αναγράφεται προθεσμία για άσκηση αγωγής και αν δεν αναγράφεται, να ελεγχθεί τι προθεσμία τάσσει η οικεία διάταξη του νόμου. Να θυμάστε ότι η απόφαση επί των ασφαλιστικών δεν ισχύει επ’ αόριστον, και να συμβουλευτείτε δικηγόρο εγκαίρως για την σωστή νομική καθοδήγηση. Η παράλειψη άσκησης τακτικής αγωγής μπορεί να ανατρέψει πλήρως την υφιστάμενη κατάσταση.
Συμπέρασμα
Η άσκηση τακτικής αγωγής μετά την έκδοση απόφασης επί ασφαλιστικών μέτρων δεν συνιστά μία τυπική προϋπόθεση. Είναι το επόμενο και απολύτως κρίσιμο βήμα, προκειμένου η απόφαση για την άσκηση της επιμέλειας και την καταβολή διατροφής να καταστεί οριστική και νομικά θωρακισμένη ως αξίωση. Στην περίπτωση παράλειψης άσκησης, η δικαστική προστασία προσωρινού χαρακτήρα που παρέχουν τα ασφαλιστικά μέτρα μπορεί να διακοπεί, εκθέτοντας τους γονείς και τα παιδιά σε μία ασαφή και ανασφαλή πραγματικότητα. Για τους παραπάνω λόγους, η έγκαιρη καθοδήγηση και αρωγή από δικηγόρο είναι ζωτικής σημασίας.