Δικηγόρος οικογενειακού δικαίου είναι ο δικηγόρος που ασχολείται συστηματικά με διαζύγια, επιμέλεια, διατροφή και περιουσιακές διαφορές μεταξύ συζύγων. Τυπικά, κάθε δικηγόρος μπορεί να αναλάβει μια τέτοια υπόθεση. Η ουσιαστική διαφορά βρίσκεται στη γνώση της ειδικής διαδικασίας, στην εξοικείωση με την πρακτική των δικαστηρίων και στον τρόπο που προστατεύεται το συμφέρον του παιδιού.
Μπορεί οποιοσδήποτε δικηγόρος να αναλάβει υπόθεση οικογενειακού δικαίου;
Ναι. Ο Κώδικας Δικηγόρων (ν. 4194/2013) δεν περιορίζει τον δικηγόρο σε συγκεκριμένο κλάδο του δικαίου. Κάθε μέλος δικηγορικού συλλόγου μπορεί να παραστεί σε δίκη διαζυγίου, επιμέλειας ή διατροφής, εφόσον έχει δικαίωμα παράστασης στο αρμόδιο δικαστήριο. Στην Ελλάδα δεν υπάρχει επίσημος τίτλος «οικογενειακού δικηγόρου». Η εξειδίκευση προκύπτει από την πράξη, δηλαδή από το πόσο μεγάλο μέρος της επαγγελματικής ενασχόλησης αφορά πράγματι τέτοιες υποθέσεις.
Ο δικηγόρος γενικής πρακτικής μπορεί μέσα στον ίδιο μήνα να χειριστεί μια μίσθωση, μια απαίτηση από απλήρωτα τιμολόγια, μια αποζημίωση από τροχαίο και, περιστασιακά, ένα διαζύγιο. Ο δικηγόρος οικογενειακού δικαίου βλέπει καθημερινά τις ίδιες διατάξεις να εφαρμόζονται σε διαφορετικές οικογένειες. Η επανάληψη αυτή δεν είναι λεπτομέρεια. Μέσα από αυτήν διαμορφώνεται η αίσθηση για το τι πείθει ένα δικαστήριο, ποια αιτήματα έχουν ρεαλιστική προοπτική και ποια απλώς οξύνουν τη σύγκρουση.
Σε τι διαφέρει η διαδικασία στις οικογενειακές διαφορές;
Οι οικογενειακές διαφορές δικάζονται με ειδική διαδικασία (άρθρα 592 επ. και 614 επ. ΚΠολΔ), η οποία έχει δικούς της κανόνες σε σχέση με την τακτική πολιτική δίκη. Η γνώση τους επηρεάζει από την πρώτη ημέρα τη σύνταξη του δικογράφου και τη συγκέντρωση των στοιχείων.
Πριν από τη συζήτηση αγωγής για επιμέλεια, επικοινωνία ή διατροφή απαιτείται κατά κανόνα υποχρεωτική αρχική συνεδρία διαμεσολάβησης (άρθρο 6 παρ. 1 περ. α΄ ν. 4640/2019). Ο πληρεξούσιος δικηγόρος οφείλει επίσης να ενημερώσει εγγράφως τον εντολέα του για τη δυνατότητα διαμεσολαβητικής επίλυσης (άρθρο 3 του ίδιου νόμου). Η αγωγή διαζυγίου, αντίθετα, εξαιρείται από την υποχρέωση αυτή. Η διάκριση συχνά προκαλεί σύγχυση όταν το διαζύγιο συνοδεύεται από αιτήματα για τα παιδιά.
Πολλές φορές, η πρώτη δικαστική ρύθμιση δεν είναι η οριστική απόφαση αλλά τα ασφαλιστικά μέτρα (άρθρα 682 επ. και 735 ΚΠολΔ). Πρόκειται για μια προσωρινή ρύθμιση της επιμέλειας, της επικοινωνίας ή της διατροφής μέχρι να κριθεί η κύρια υπόθεση. Η προσωρινή αυτή απόφαση συνοδεύεται από προθεσμίες που, αν παραβλεφθούν, μπορεί να ανατρέψουν όσα επιτεύχθηκαν. Οι συνέπειες της μη άσκησης αγωγής μετά τα ασφαλιστικά μέτρα αποτελούν χαρακτηριστικό παράδειγμα.
Πώς αλλάζει η προσέγγιση όταν στην υπόθεση υπάρχουν παιδιά;
Όταν υπάρχουν ανήλικα τέκνα, το κριτήριο που διατρέχει κάθε απόφαση είναι το συμφέρον του παιδιού (άρθρο 1511 ΑΚ), όχι η «νίκη» του ενός γονέα. Γονική μέριμνα είναι το σύνολο των δικαιωμάτων και υποχρεώσεων των γονέων για το πρόσωπο και την περιουσία του παιδιού (άρθρο 1510 ΑΚ). Επιμέλεια είναι το τμήμα της που αφορά την καθημερινή φροντίδα, την ανατροφή και τον τόπο διαμονής του.
Ο δικηγόρος που εργάζεται κυρίως σε εμπορικές ή αστικές διαφορές τείνει, εύλογα, να οργανώνει την υπόθεση γύρω από το ποιος έχει δίκιο. Στις υποθέσεις επιμέλειας παιδιών αυτό σπάνια αρκεί. Το δικαστήριο θέλει να δει πώς ζει πραγματικά το παιδί: ποιος το πηγαίνει στο σχολείο, ποιος γνωρίζει τον παιδίατρο, πώς οργανώνεται η εβδομάδα του και αν κάθε γονέας διευκολύνει τη σχέση του με τον άλλον. Ο νόμος προβλέπει επιπλέον ότι λαμβάνεται υπόψη η γνώμη του παιδιού, ανάλογα με την ωριμότητά του. Το ζήτημα αυτό απαιτεί ιδιαίτερη λεπτότητα, ώστε το παιδί να μη βρεθεί στη μέση της αντιδικίας.
Η εξειδίκευση φαίνεται εδώ κυρίως στην προετοιμασία. Φαίνεται στα αποδεικτικά στοιχεία που επιλέγονται και στον τόνο των δικογράφων. Φαίνεται και στην αποφυγή ισχυρισμών που, αντί να πείσουν, παρουσιάζουν έναν γονέα περισσότερο απορροφημένο από τη σύγκρουση παρά από το παιδί.
Χρειάζεται εξειδικευμένος δικηγόρος και στο συναινετικό διαζύγιο;
Η συναινετική λύση του γάμου μοιάζει απλή, όμως εκεί συμφωνούνται ρυθμίσεις που θα ισχύουν για χρόνια. Κατά το άρθρο 1441 ΑΚ, η συμφωνία για τη λύση του γάμου υποβάλλεται στον συμβολαιογράφο από τους πληρεξούσιους δικηγόρους κάθε συζύγου. Το ίδιο ισχύει για κάθε χωριστή συμφωνία σχετικά με την κατανομή της γονικής μέριμνας, την επιμέλεια, τον τόπο διαμονής, την επικοινωνία και τη διατροφή των ανήλικων τέκνων.
Μια λεπτομέρεια έχει εδώ μεγάλη πρακτική σημασία. Η συμβολαιογραφική πράξη αποτελεί εκτελεστό τίτλο για την επιμέλεια, την επικοινωνία και τη διατροφή μόνο εφόσον η συμφωνία περιλαμβάνει τις ρυθμίσεις των άρθρων 950 και 951 ΚΠολΔ. Αν αυτές λείπουν, ο γονέας που δεν λαμβάνει τη διατροφή ή δεν βλέπει το παιδί του δεν μπορεί να στραφεί απευθείας στην αναγκαστική εκτέλεση. Παρόμοια, ένα αόριστο πρόγραμμα επικοινωνίας («όποτε συμφωνούν οι γονείς») φαίνεται συναινετικό τη στιγμή της υπογραφής. Στην πρώτη διαφωνία, όμως, γίνεται πηγή σύγκρουσης. Τέτοιες επιλογές επηρεάζουν και το κόστος του διαζυγίου, αφού μια πρόχειρη συμφωνία οδηγεί συχνά αργότερα στο δικαστήριο.
Πόσο σημαντική είναι η διαπραγμάτευση στις οικογενειακές υποθέσεις;
Σε μια εμπορική διαφορά, τα μέρη συνήθως δεν συναντώνται ξανά μετά την απόφαση. Στις οικογενειακές υποθέσεις, οι γονείς θα συνεχίσουν να συνεννοούνται για σχολεία, διακοπές, γενέθλια και ασθένειες για πολλά χρόνια. Ένας χειρισμός που κερδίζει μια μάχη αλλά καταστρέφει κάθε δυνατότητα επικοινωνίας μπορεί, μακροπρόθεσμα, να στραφεί εις βάρος τόσο του ίδιου του γονέα όσο και του παιδιού.
Γι' αυτό ο δικηγόρος οικογενειακού δικαίου αξιολογεί από την αρχή αν η υπόθεση μπορεί να κλείσει με συμφωνία και πότε η προσφυγή στο δικαστήριο είναι αναπόφευκτη. Εξετάζει επίσης ποιες κινήσεις, όπως ένα βιαστικό εξώδικο ή η αιφνίδια αποχώρηση από την οικογενειακή στέγη, κινδυνεύουν να δυσκολέψουν τη συνέχεια. Για τον ίδιο λόγο, η πρώτη νομική συμβουλή πριν από το διαζύγιο έχει συνήθως μεγαλύτερη αξία από όση φαίνεται. Αυτό δεν σημαίνει υποχωρητικότητα. Σημαίνει ότι η αυστηρή στάση κρατιέται για εκεί όπου πραγματικά χρειάζεται, όπως στις περιπτώσεις ενδοοικογενειακής βίας, για τις οποίες ο νόμος δεν επιβάλλει ούτε την υποχρεωτική διαμεσολάβηση.
Πώς επιλέγει κανείς δικηγόρο οικογενειακού δικαίου;
Ένα πρώτο κριτήριο είναι πόσο μεγάλο μέρος της δουλειάς του δικηγόρου αφορά πράγματι οικογενειακές υποθέσεις. Δεύτερο, αν γνωρίζει την πρακτική του δικαστηρίου όπου θα κριθεί η υπόθεση, αφού οι χρόνοι προσδιορισμού και ο τρόπος διεξαγωγής της συζήτησης διαφέρουν από πόλη σε πόλη. Τρίτο, και ίσως σημαντικότερο, αν μιλά με ειλικρίνεια για τις πιθανότητες. Όποιος υπόσχεται βέβαιο αποτέλεσμα σε υπόθεση επιμέλειας δεν περιγράφει την πραγματικότητα των δικαστηρίων.
Μετρά, τέλος, η διαθεσιμότητα σε επείγουσες καταστάσεις, όπου λίγες ημέρες μπορούν να κάνουν τη διαφορά. Παραδείγματα είναι η απειλή μετακίνησης του παιδιού ή η αιφνίδια διακοπή της διατροφής. Η αρχική συζήτηση μπορεί να γίνει και εξ αποστάσεως, με online ραντεβού μέσω βιντεοκλήσης. Αυτό διευκολύνει ιδιαίτερα γονείς που ζουν σε άλλη πόλη ή στο εξωτερικό.
Κάθε οικογένεια έχει τη δική της ιστορία και καμία απάντηση δεν ταιριάζει σε όλες. Αν αντιμετωπίζετε ζήτημα διαζυγίου, επιμέλειας ή διατροφής, μπορείτε να συζητήσετε τη δική σας περίπτωση με δικηγόρο οικογενειακού δικαίου στη Θεσσαλονίκη. Για τον σκοπό αυτό μπορείτε να κλείσετε ραντεβού με το γραφείο, δια ζώσης ή διαδικτυακά.
Συχνές ερωτήσεις
Χρειάζεται δικηγόρος για το συναινετικό διαζύγιο;
Ναι. Κατά το άρθρο 1441 ΑΚ, η συμφωνία για τη λύση του γάμου και οι συμφωνίες για τα παιδιά υποβάλλονται στον συμβολαιογράφο από τους πληρεξούσιους δικηγόρους των συζύγων. Κάθε σύζυγος εκπροσωπείται από τον δικό του δικηγόρο. Έτσι διασφαλίζεται ότι οι όροι της συμφωνίας εξετάστηκαν και από τις δύο πλευρές.
Υπάρχει επίσημος τίτλος «δικηγόρου οικογενειακού δικαίου» στην Ελλάδα;
Όχι. Κάθε δικηγόρος μπορεί να χειριστεί οικογενειακή υπόθεση ενώπιον του δικαστηρίου στο οποίο έχει δικαίωμα παράστασης. Ο όρος περιγράφει τον δικηγόρο που αφιερώνει συστηματικά την πρακτική του σε διαζύγια, επιμέλεια, διατροφή και περιουσιακές διαφορές συζύγων.
Είναι υποχρεωτική η διαμεσολάβηση πριν από το δικαστήριο για επιμέλεια ή διατροφή;
Υποχρεωτική είναι η αρχική συνεδρία διαμεσολάβησης, όχι η επίτευξη συμφωνίας (άρθρο 6 ν. 4640/2019). Τα μέρη ενημερώνονται για τη δυνατότητα συμβιβαστικής λύσης και μπορούν στη συνέχεια να προσφύγουν στο δικαστήριο. Η αγωγή διαζυγίου και οι περιπτώσεις ενδοοικογενειακής βίας εξαιρούνται.
Μπορώ να αλλάξω δικηγόρο ενώ η υπόθεση εκκρεμεί;
Ναι. Ο εντολέας μπορεί να ανακαλέσει την εντολή και να αναθέσει την υπόθεση σε άλλον δικηγόρο σε οποιοδήποτε στάδιο. Ο νέος δικηγόρος παραλαμβάνει τον φάκελο και πρέπει να ενημερωθεί εγκαίρως για τις προθεσμίες και τις προγραμματισμένες δικασίμους.