Η διατροφή παιδιού υπολογίζεται με βάση δύο μεγέθη: τις πραγματικές ανάγκες του παιδιού, όπως προκύπτουν από τις συνθήκες της ζωής του, και τις οικονομικές δυνάμεις καθενός από τους γονείς. Ο νόμος δεν ορίζει σταθερό ποσοστό επί του μισθού. Το δικαστήριο εκτιμά το συνολικό ποσό που χρειάζεται το παιδί και το κατανέμει ανάμεσα στους δύο γονείς.
Ποιος έχει υποχρέωση να διατρέφει το παιδί;
Και οι δύο γονείς, ο καθένας ανάλογα με τις δυνάμεις του. Η υποχρέωση αυτή στηρίζεται στα άρθρα 1485 και 1489 του Αστικού Κώδικα και ισχύει ανεξάρτητα από το αν οι γονείς είναι παντρεμένοι, ζουν χωριστά, έχουν πάρει διαζύγιο ή δεν παντρεύτηκαν ποτέ.
Με τον όρο «διατροφή» ο νόμος δεν εννοεί μόνο το φαγητό. Εννοεί όλα όσα χρειάζεται ένα παιδί για να ζήσει και να μεγαλώσει: τροφή, ρούχα, στέγη, ιατρική φροντίδα, σχολείο, δραστηριότητες. Το ανήλικο παιδί δικαιούται διατροφή ακόμη κι αν έχει δική του περιουσία, εφόσον τα εισοδήματά της δεν αρκούν για να το συντηρήσουν (άρθρο 1486 ΑΚ).
Υπάρχει και ένα σημείο που συχνά παραβλέπεται. Ενώ γενικά κάποιος μπορεί να αρνηθεί διατροφή σε συγγενή όταν έτσι θα κινδύνευε η δική του συντήρηση, αυτό δεν ισχύει απέναντι σε ανήλικο παιδί (άρθρο 1487 εδ. β΄ ΑΚ). Ο γονέας οφείλει να μοιραστεί με το παιδί ό,τι διαθέτει, ακόμη και όταν τα οικονομικά του είναι περιορισμένα. Για την περίπτωση του γονέα που δηλώνει μηδενικά εισοδήματα, έχουμε γράψει αναλυτικά για τη διατροφή ανηλίκου όταν ο γονέας δεν εργάζεται επίσημα.
Τι λογαριάζεται ως «ανάγκες» του παιδιού;
Ανάγκες είναι όσα απαιτούνται για τη συντήρηση, την ανατροφή και την εκπαίδευση του παιδιού, σύμφωνα με τις συνθήκες της ζωής του. Ο νόμος μιλά για «ανάλογη διατροφή» (άρθρο 1493 ΑΚ), δηλαδή διατροφή που αντιστοιχεί στο επίπεδο ζωής με το οποίο μεγαλώνει το συγκεκριμένο παιδί.
Στην πράξη, τα δικαστήρια εξετάζουν την ηλικία του παιδιού, τον τόπο όπου ζει, το σχολείο και τα φροντιστήρια, τις ξένες γλώσσες και τις αθλητικές δραστηριότητες, την κατάσταση της υγείας του, την ανάγκη επίβλεψης όταν ο γονέας εργάζεται, τις διακοπές. Ένα βρέφος έχει άλλες ανάγκες από έναν έφηβο που προετοιμάζεται για τις Πανελλαδικές. Παράλογες απαιτήσεις δεν καλύπτονται· αν το παιδί δεν έκανε ποτέ ιππασία, δύσκολα θα συνυπολογιστεί ως ανάγκη μετά τον χωρισμό.
Οι ανάγκες πρέπει να αποδεικνύονται. Αποδείξεις από το σχολείο και το φροντιστήριο, τιμολόγια γιατρών, λογαριασμοί και, γενικά, κάθε έγγραφο που δείχνει τι κοστίζει πραγματικά η καθημερινότητα του παιδιού βαραίνουν πολύ περισσότερο από έναν γενικό ισχυρισμό.
Πώς μετράνε τα εισοδήματα των γονέων;
Το δικαστήριο εξετάζει τα εισοδήματα και των δύο γονέων από κάθε πηγή: μισθούς, κέρδη από επιχείρηση, ενοίκια, τόκους. Λαμβάνει υπόψη και την περιουσία, ακόμη κι αν δεν αποφέρει εισόδημα, γιατί δείχνει την οικονομική δυνατότητα του γονέα· δεν απαιτείται όμως να την πουλήσει.
Στην άλλη πλευρά της ζυγαριάς βρίσκονται οι υποχρεώσεις του καθενός: το ενοίκιο, τα δάνεια, άλλα παιδιά που επίσης δικαιούνται διατροφή. Όταν ένας γονέας έχει δημιουργήσει νέα οικογένεια, το ζήτημα αποκτά ειδικό ενδιαφέρον και το εξετάζουμε στο άρθρο για τη διατροφή ανηλίκου όταν ο γονέας έχει νέα οικογένεια.
Τα βασικά αποδεικτικά είναι τα εκκαθαριστικά της εφορίας, οι μισθοδοσίες, τα συμβόλαια ακινήτων και οι κινήσεις λογαριασμών. Όταν τα επίσημα στοιχεία δεν συμφωνούν με τον τρόπο ζωής ενός γονέα (αυτοκίνητο, ταξίδια, έξοδα), το δικαστήριο μπορεί να στηριχθεί και σε μάρτυρες ή σε άλλα έγγραφα.
Μετράει η φροντίδα του γονέα με τον οποίο ζει το παιδί;
Ναι, και μάλιστα σημαντικά. Ο γονέας που μεγαλώνει καθημερινά το παιδί συνεισφέρει στη διατροφή του όχι μόνο με χρήματα, αλλά και με την προσωπική του φροντίδα, η οποία κατά πάγια νομολογία αποτιμάται σε χρήμα, καθώς και με παροχές σε είδος, όπως η στέγη.
Γι' αυτό ο άλλος γονέας συνήθως δεν καλύπτει ολόκληρο το ποσό των αναγκών. Καλύπτει το μέρος που αναλογεί στις δικές του δυνάμεις, ενώ το υπόλοιπο θεωρείται ότι το καλύπτει ο γονέας που έχει το παιδί μαζί του, με τα χρήματα και με τον χρόνο του.
Ένα ενδεικτικό παράδειγμα υπολογισμού
Ας υποθέσουμε ότι ένα παιδί οκτώ ετών ζει με τη μητέρα του και το δικαστήριο κρίνει ότι οι μηνιαίες ανάγκες του ανέρχονται σε 500 ευρώ. Ο πατέρας έχει μεγαλύτερο εισόδημα και δεν πληρώνει ενοίκιο· η μητέρα εργάζεται με μικρότερο μισθό και φροντίζει το παιδί καθημερινά. Το δικαστήριο μπορεί να υποχρεώσει τον πατέρα να καταβάλλει 300 ευρώ τον μήνα, κρίνοντας ότι τα υπόλοιπα 200 ευρώ καλύπτονται από τη μητέρα, με το εισόδημά της και με την αποτιμώμενη σε χρήμα φροντίδα της.
Τα ποσά είναι εντελώς ενδεικτικά. Δύο υποθέσεις με παρόμοιους μισθούς μπορεί να καταλήξουν σε διαφορετικό αποτέλεσμα, γιατί διαφέρουν οι ανάγκες των παιδιών, τα έξοδα των γονέων και τα στοιχεία που προσκομίζει ο καθένας.
Υπάρχει σταθερό ποσοστό διατροφής επί του μισθού;
Όχι. Στο ελληνικό δίκαιο δεν υπάρχει πίνακας ή ποσοστό που να εφαρμόζεται αυτόματα, όπως συμβαίνει σε ορισμένες άλλες χώρες. Τα ποσοστά που κυκλοφορούν στο διαδίκτυο ή από στόμα σε στόμα δεν έχουν νομικό έρεισμα. Κάθε υπόθεση κρίνεται με βάση τα δικά της στοιχεία.
Αυτό λειτουργεί προς δύο κατευθύνσεις. Ούτε ο γονέας που ζητά διατροφή μπορεί να επικαλεστεί ένα «δεδομένο» ποσοστό, ούτε ο γονέας που πληρώνει μπορεί να υποστηρίξει ότι υπάρχει ανώτατο όριο. Αυτό που κρίνει την έκβαση είναι η τεκμηρίωση.
Τι αλλάζει όταν υπάρχει συνεπιμέλεια;
Η συνεπιμέλεια δεν καταργεί αυτόματα τη διατροφή. Όταν όμως το παιδί περνά σημαντικό χρόνο και στα δύο σπίτια, ιδίως με εναλλασσόμενη κατοικία, ο κάθε γονέας καλύπτει απευθείας μέρος των εξόδων του και αυτό συνυπολογίζεται στο ποσό. Το θέμα έχει τις δικές του ιδιαιτερότητες, τις οποίες αναλύουμε στο άρθρο για τη διατροφή και τη συνεπιμέλεια.
Από πότε οφείλεται και πώς καταβάλλεται η διατροφή;
Η διατροφή καταβάλλεται σε χρήμα, κάθε μήνα και προκαταβολικά (άρθρο 1496 ΑΚ). Για το παρελθόν, όμως, οφείλεται μόνο από τη στιγμή που ο υπόχρεος γονέας κατέστη υπερήμερος, συνήθως με όχληση ή με την επίδοση της αγωγής (άρθρο 1498 ΑΚ). Με απλά λόγια, οι μήνες που περνούν χωρίς να ζητηθεί επίσημα η διατροφή δύσκολα αναπληρώνονται αργότερα.
Όταν η ανάγκη είναι άμεση, η διατροφή μπορεί να ζητηθεί προσωρινά με ασφαλιστικά μέτρα, μέχρι να εκδοθεί οριστική απόφαση. Τα σχετικά βήματα περιγράφονται στο άρθρο για την προσωρινή διατροφή με ασφαλιστικά μέτρα.
Μπορεί το ποσό της διατροφής να αλλάξει αργότερα;
Ναι. Αν μεταβληθούν ουσιωδώς οι συνθήκες πάνω στις οποίες στηρίχθηκε η απόφαση, καθένας από τους γονείς μπορεί να ζητήσει αύξηση ή μείωση της διατροφής (άρθρο 1494 ΑΚ). Τέτοιες μεταβολές είναι, για παράδειγμα, οι νέες ανάγκες ενός παιδιού που μπαίνει στην εφηβεία, η απώλεια εργασίας ή μια σημαντική αύξηση εισοδήματος.
Η μεταβολή πρέπει να είναι πραγματική και μεταγενέστερη της απόφασης. Μέχρι να κριθεί το αίτημα, το ποσό που έχει οριστεί εξακολουθεί να οφείλεται και η μονομερής διακοπή ή μείωση των καταβολών δημιουργεί σοβαρό κίνδυνο, αστικό αλλά και ποινικό.
Πώς μπορώ να υπολογίσω τη διατροφή στη δική μου περίπτωση;
Ο υπολογισμός της διατροφής δεν είναι μαθηματική πράξη. Είναι κρίση που στηρίζεται σε στοιχεία, και η σωστή προετοιμασία τους συχνά κάνει τη διαφορά στο ποσό που θα οριστεί. Αν θέλετε να εξεταστούν τα δεδομένα της δικής σας οικογένειας από δικηγόρο οικογενειακού δικαίου στη Θεσσαλονίκη, μπορείτε να δείτε τις υπηρεσίες για θέματα διατροφής ή να κλείσετε online ραντεβού με βιντεοκλήση.
Συχνές ερωτήσεις
Μέχρι ποια ηλικία οφείλεται διατροφή στο παιδί;
Η υποχρέωση δεν σταματά αυτόματα στα 18. Ένα ενήλικο παιδί που σπουδάζει ή για άλλο σοβαρό λόγο δεν μπορεί να συντηρήσει τον εαυτό του μπορεί να εξακολουθεί να δικαιούται διατροφή. Οι προϋποθέσεις είναι πάντως αυστηρότερες από ό,τι για ανήλικο, και ο γονέας μπορεί πλέον να επικαλεστεί ότι η καταβολή θα έθετε σε κίνδυνο τη δική του συντήρηση.
Μπορούν οι γονείς να συμφωνήσουν μόνοι τους το ποσό της διατροφής;
Ναι. Οι γονείς μπορούν να συμφωνήσουν το ποσό, για παράδειγμα στη συμφωνία του συναινετικού διαζυγίου. Η συμφωνία, όμως, δεν μπορεί να περιέχει παραίτηση από τη διατροφή του παιδιού για το μέλλον, και αν αλλάξουν ουσιωδώς οι συνθήκες το ποσό μπορεί να αναπροσαρμοστεί.
Τι μπορώ να κάνω αν ο άλλος γονέας δεν πληρώνει τη διατροφή;
Η απόφαση που επιδικάζει διατροφή, ακόμη και προσωρινή, εκτελείται αναγκαστικά, για παράδειγμα με κατάσχεση μισθού ή τραπεζικού λογαριασμού. Επιπλέον, η κακόβουλη παραβίαση της υποχρέωσης διατροφής που έχει αναγνωριστεί με εκτελεστό τίτλο, όταν το παιδί υφίσταται στερήσεις, αποτελεί ποινικό αδίκημα (άρθρο 358 ΠΚ), το οποίο διώκεται αυτεπαγγέλτως.
Ποια έγγραφα χρειάζονται για να ζητηθεί διατροφή;
Χρειάζονται στοιχεία για τις ανάγκες του παιδιού, όπως αποδείξεις σχολείου, φροντιστηρίων και ιατρικών εξόδων, και στοιχεία για τα οικονομικά των γονέων, όπως εκκαθαριστικά, μισθοδοσίες και μισθωτήρια. Όσο πιο πλήρης είναι ο φάκελος, τόσο πιο ακριβής μπορεί να είναι η κρίση του δικαστηρίου.