Εισαγωγή
Οι γονείς που δεν έχουν συνάψει γάμο ή σύμφωνο συμβίωσης
συχνά ταλανίζονται από το ζήτημα της επιμέλειας του παιδιού που
απέκτησαν. Στην καθημερινή πρακτική αναδύονται ερωτήματα
σχετικά με το αρμόδιο πρόσωπο που ασκεί τη γονική μέριμνα, τον
γονέα που μπορεί νομικά να αποφασίζει για την καθημερινότητα
του τέκνου και τις περιπτώσεις που δύναται ή απαιτείται να
παρέμβει το δικαστήριο.
Ο τρόπος που ο Έλληνας νομοθέτης αντιμετωπίζει το τέκνο
γεννημένο εκτός γάμου ή συμφώνου συμβίωσης έχει ως γνώμονα
το βέλτιστο συμφέρον του τέκνου. Ωστόσο, αναλόγως με την
εκούσια αναγνώριση ή μη του τέκνου από τον πατέρα του,
ρυθμίζεται ο τρόπος άσκησης της γονικής μέριμνας, και,
συνακόλουθα, της επιμέλειας του παιδιού.
Παιδί εκτός γάμου και ασκών/ ασκούσα τη γονική
μέριμνα.
Στην περίπτωση που ένα παιδί γεννιέται εκτός νομικού θεμελίου της
οικογένειας ( γάμος ή σύμφωνο συμβίωσης), ο γονέας που
προβλέπεται αυτοδικαίως να ασκεί τη γονική μέριμνα και την
επιμέλεια είναι η μητέρα. Αυτή η νομοθετική πρόβλεψη (Άρθρο
1515 ΑΚ) έχει ως συνέπεια, ενδεικτικά ότι η μητέρα μπορεί: να
αποφασίζει για την καθημερινότητα του παιδιού, και για
σημαντικότερα θέματα που το αφορούν, όπως την εκπαίδευση, την
υγεία, τον τόπο διαμονής του κλπ, καθώς και να εκπροσωπεί το
τέκνο σε οποιαδήποτε νομική πράξη.
Η συγκεκριμένη ρύθμιση βρίσκεται σε ισχύ με την προϋπόθεση να
μην έχει γίνει εκούσια ή δικαστική αναγνώριση του τέκνου από τον
πατέρα του.
Αναγνώριση παιδιού εκτός γάμου και συνακόλουθη
ρύθμιση επιμέλειας.
Η κατάσταση διαμορφώνεται διαφορετικά από τη στιγμή που ο
πατέρας αναγνωρίσει το τέκνο ως δικό του. Η αναγνώριση μπορεί
να λάβει χώρα με δύο τρόπους, σύμφωνα με το προαναφερθέν
Άρθρο του ΑΚ, εκουσίως, με συμβολαιογραφική πράξη, ή κατόπιν
έκδοσης δικαστικής απόφασης, με αγωγή αναγνώρισης
πατρότητας.
Αφού ολοκληρωθεί η διαδικασία της αναγνώρισης, ο πατέρας
αναβαθμίζεται σε γονέα που ασκεί γονική μέριμνα. Πολλοί θεωρούν
το ζήτημα λυθέν και διεκπεραιωμένο εκείνη τη στιγμή, ωστόσο δεν
θεωρείται αυτομάτως ότι ασκεί και την επιμέλεια.Στην νομική και
δικαστηριακή πράξη τρεις είναι οι πιθανές λύσεις που αφορούν
στην επιμέλεια: επιμέλεια στη μητέρα, επιμέλεια στον πατέρα,
συνεπιμέλεια και των δύο γονέων.
Η λύση που θα εφαρμοσθεί εξαρτάται από το βέλτιστο συμφέρον
του τέκνου, τον χαρακτήρα και τις ικανότητες των γονέων και τις
γενικότερες συνθήκες που επικρατούν πραγματικά στην οικογένεια.
Πώς ρυθμίζεται η επιμέλεια στην περίπτωση που οι
γονείς χωρίσουν;
Αν οι γονείς ενός παιδιού εκτός γάμου ή συμφώνου συμβίωσης
χωρίσουν, δεν βρίσκουν απευθείας εφαρμογή οι ειδικές διαδικασίες
και διατάξεις που ισχύουν στο διαζύγιο, καθώς δεν υφίσταται η
νομική προϋπόθεση της λύσης του γάμου ή του συμφώνου.
Υπάρχει η νομοθετική πρόβλεψη, βέβαια, του 1515 του ΑΚ , που
αναφέρεται σε αναλογική εφαρμογή των 1513 του ΑΚ, που
αναφέρεται στην τύχη της γονικής μέριμνας σε περίπτωση λύσης
γάμου ή συμφώνου συμβίωσης, καθώς και του 1514 του ΑΚ, που
αναφέρεται στην ρύθμιση της γονικής μέριμνας κατά παρέκκλιση
του κανόνα της από κοινού άσκησης και από τους δύο γονείς.
Κατά συνέπεια, η διαδικασία ρύθμισης της επιμέλειας, της
επικοινωνίας και της καταβλητέας διατροφής μπορεί να επιτευχθεί
με δύο τρόπους: πρώτον, κατόπιν συμφωνίας των γονέων (ιδιωτικό
συμφωνητικό), η οποία αποτυπώνεται σε πρακτικό και
επικυρώνεται από το αρμόδιο δικαστήριο, δεύτερον,αν δεν
μπορούν να συμφωνήσουν οι γονείς,μέσω της δικαστικής οδού
(αντιδικία), οπότε το δικαστήριο καλείται να ρυθμίσει την επιμέλεια,
την επικοινωνία και το ύψος της τυχόν καταβλητέας διατροφής,
διαδρομή που ακολουθείται και σε έναν χωρισμό κατόπιν λύσης
γάμου ή συμφώνου συμβίωσης.
Σε κάθε περίπτωση, πρώτιστο μέλημα παραμένει πάντα το βέλτιστο
συμφέρον του τέκνου.
Περιπτώσεις δικαστικής παρέμβασης για την
επιμέλεια.
Το δικαστήριο αναλαμβάνει να ρυθμίσει τα ανωτέρω ζητήματα,
όταν, καταρχήν, οι γονείς δεν δύνανται να φθάσουν σε συμφωνία
για την επιμέλεια του τέκνου. Ειδικότερα, η δικαστική παρέμβαση
προβλέπεται από τον νόμο όταν οι γονείς δεν μπορούν να
συνεργάζονται για την φροντίδα και την ανατροφή του τέκνου, όταν
υπάρχει αντιπαράθεση σχετικά με τον τόπο κατοικίας ή άλλα
ζητήματα που εφάπτονται στην διαπαιδαγώγηση και την διαβίωση
του παιδιού, όταν ο ένας γονέας αδιαφορεί ή δεν συμπράττει στην
από κοινού άσκηση.
Σε όλες τις ανωτέρω περιπτώσεις, ο ένας από τους γονείς έχει την
αξίωση να ζητήσει από το δικαστήριο να προβεί στην ρύθμιση:της
επιμέλειας του τέκνου,του τόπου, χρόνου, τρόπου επικοινωνίας με
τον άλλο γονέα, την καταβολή διατροφής (καταρχήν σε χρήματα)
για χάρη του παιδιού.
Το δικαστήριο, όπως ειπώθηκε παραπάνω, εξετάζει πάντα το
βέλτιστο συμφέρον του ανηλίκου.
Συνεπιμέλεια σε παιδί εκτός γάμου.
Η συνεπιμέλεια είναι μια σημαντική πιθανότητα και για τέκνο που
έχει γεννηθεί εκτός γάμου ή συμφώνου συμβίωσης, υπό τους όρους
της αναγνώρισης από τον πατέρα, της δυνατότητας συνεργασίας
των γονέων, και την εξυπηρέτηση του συγκεκριμένου τρόπου
άσκησης για την ψυχολογική ισορροπία και την σωστή ανάπτυξη
του παιδιού.
Μετά τον νόμο 4800/2021, τα δικαστήρια διερευνούν όλο και
συχνότερα τη δυνατότητα συμμετοχής και των δύο γονέων στην
ανατροφή και διαπαιδαγώγηση του παιδιού.
Ωστόσο, η συνεπιμέλεια δεν βρίσκει εφαρμογή αυτόματα.
Προαπαιτείται πραγματική ικανότητα συνεργασίας και διαμόρφωση
σταθερού περιβάλλοντος για το παιδί.
Διατροφή παιδιού εκτός γάμου.
Η υποχρέωση καταβολής διατροφής για το τέκνο ισχύει ανεξάρτητα
από το αν οι γονείς είναι παντρεμένοι ή συμβιούντες.Και οι δύο
γονείς έχουν την νομική υποχρέωση να συνεισφέρουν,
ενδεικτικά,στα καθημερινά έξοδα διαβίωσης, στις δαπάνες υγείας,
εκπαίδευσης, και στις γενικότερες ανάγκες του παιδιού, όπως είχαν
διαμορφωθεί όσο διέμενε ολόκληρη η οικογένεια μαζί.
Στην περίπτωση που οι γονείς διαφωνούν, το ύψος της διατροφής
προσδιορίζεται δικαστικά.
Συμπέρασμα.
Η επιμέλεια παιδιού εκτός γάμου δεν είναι ζήτημα που δεν
ρυθμίζεται νομικά. Ο νόμος προβλέπει κανόνες που προασπίζουν
το συμφέρον του παιδιού και προβλέπουν σαφώς ότι και οι δύο
γονείς μπορούν να συμμετέχουν ενεργά στη ζωή του.
Όλα τα παραπάνω, βέβαια, κρίνονται κατά περίπτωση, βάσει των
ιδιαιτεροτήτων κάθε οικογενειακής δομής. Για τον λόγο αυτό, όταν
δεν υπάρχει κλίμα συνεργασίας και σύμπλευσης σχετικά με την
επιμέλεια ή τη γονική μέριμνα, είναι καίριας σημασίας να υπάρξει
έγκαιρη νομική καθοδήγηση ώστε να διασφαλιστεί μία λύση που
εξυπηρετεί πραγματικά το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού.