Παιδιά που γεννιούνται εντός συμφώνου συμβίωσης
Τα τέκνα που ανακύπτουν από την έννομη σχέση του συμφώνου συμβίωσης βρίσκονται στην ίδια νομική θέση με αυτά που γεννιούνται εντός γάμου. Η ελληνική νομοθεσία, και συγκεκριμένα ο Ν. 4356/2015, εξισώνει πλήρως τις νομικές αξιώσεις των παιδιών ανεξάρτητα από το αν οι γονείς τους έχουν συνάψει γάμο ή σύμφωνο συμβίωσης.
Έτσι, τα παιδιά που γεννιούνται κατά τη διάρκεια ενός συμφώνου συμβίωσης απολαμβάνουν τα ίδια δικαιώματα έναντι και των δύο γονέων, όπως συμβαίνει και στην περίπτωση του γάμου.
Ο νόμος προβλέπει επίσης μαχητό τεκμήριο πατρότητας. Αυτό σημαίνει ότι πατέρας του παιδιού τεκμαίρεται ότι είναι ο άνδρας που έχει συνάψει σύμφωνο συμβίωσης με τη μητέρα. Το ίδιο τεκμήριο εφαρμόζεται ακόμη και αν το παιδί γεννηθεί μέχρι και 300 ημέρες μετά τη λύση ή την ακύρωση του συμφώνου συμβίωσης, σύμφωνα με το Άρθρο 9 του ανωτέρω Νόμου.
Το τεκμήριο αυτό μπορεί να ανατραπεί,καθότι μαχητό, όμως μόνο με δικαστική απόφαση, μέσω της διαδικασίας προσβολής της πατρότητας (αγωγή προσβολής πατρότητας).
Ακόμη και στην περίπτωση που το σύμφωνο συμβίωσης προσβληθεί ως άκυρο (βλ. Άρθρο 2-3 του ανωτέρω Νόμου), η σχέση πατρότητας παραμένει σε ισχύ. Το παιδί,δηλαδή, διατηρεί κανονικά την νομική του θέση και ιδιότητα ως τέκνο και των δύο γονέων, σημαντικότατη εγγύηση για την πληρέστερη νομική του προστασία.
Γονική μέριμνα στο σύμφωνο συμβίωσης
Οι γονείς που έχουν συνάψει σύμφωνο συμβίωσης ασκούν από κοινού τη γονική μέριμνα και την επιμέλεια των παιδιών τους, με τον ίδιο τρόπο που την ασκούν οι γονείς τέκνων γεννημένων εντός γάμου. Η γονική μέριμνα εφάπτεται όλων των πτυχών της φροντίδας και νομικής εκπροσώπησης του παιδιού, όπως:την εκπαίδευση, την ανατροφή και γενικότερη διαπαιδαγώγηση,την επίβλεψη και διαχείριση της καθημερινότητάς του,τη διοίκηση της περιουσίας του και την εκπροσώπησή του σε νομικές πράξεις.
Σύμφωνα με το Άρθρο 11 παρ. 1,οι οικείες διατάξεις του Αστικού Κώδικα που ισχύουν για την γονική μέριμνα τέκνων γεννημένων εντός γάμου,εφαρμόζονται αναλόγως και στα τέκνα που γεννιούνται εντός συμφώνου συμβίωσης.
Το επώνυμο των παιδιών (Άρθρο 10 του Ν.)
Οι γονείς που συνήψαν σύμφωνο συμβίωσης έχουν τη δυνατότητα να καθορίσουν με κοινή απόφαση το επώνυμο που θα έχουν τα παιδιά τους. Η επιλογή αυτή γίνεται με κοινή δήλωση ( όπως συμβαίνει και με την σύναψη γάμου) και μπορεί, είτε να συμπεριληφθεί στο σώμα του συμφώνου συμβίωσης κατά την σύναψή του, είτε με μεταγενέστερη συμβολαιογραφική πράξη, πριν την γέννηση του πρώτου παιδιού (Άρθρο 10 εδάφιο 1).
Το επώνυμο του παιδιού μπορεί να είναι, σύμφωνα με το δεύτερο εδάφιου του ίδιου Άρθρου,υποχρεωτικά ένα από τα επώνυμα των γονέων, είτε μόνο του ενός, είτε σύνθετο επώνυμο που αποτελείται από τα επώνυμα και των δύο.
Το επώνυμο που θα διαλέξουν οι γονείς ισχύει για όλα τα παιδιά που θα ανακύψουν από το συγκεκριμένο σύμφωνο συμβίωσης.
Αν οι γονείς δεν προβούν στην σχετική δήλωση, τότε το παιδί,αυτομάτως, αποκτά σύνθετο επώνυμο που προκύπτει από τα επώνυμα των δύο γονέων, με πρώτο αυτό που προηγείται αλφαβητικά.
Η διαμόρφωση των σχέσεων παιδιών- γονέων μετά τη λύση του συμφώνου συμβίωσης
Στην περίπτωση που λυθεί ένα σύμφωνο συμβίωσης, τα ζητήματα που προκύπτουν σχετικά με τα τέκνα λαμβάνουν ίδιας νομικής αντιμετώπισης με αυτήν μετά από ένα διαζύγιο.
Η λύση του συμφώνου συμβίωσης, όπως ειπώθηκε παραπάνω, δεν επηρεάζει την ιδιότητα των γονέων. Και τα δύο συμβαλλόμενα μέρη στο σύμφωνο συμβίωσης που λύθηκε εξακολουθούν να έχουν δικαιώματα και υποχρεώσεις απέναντι στα τέκνα τους. Σύμφωνα με την δεύτερη παράγραφο του Άρθρου 11 του Νόμου,ισχύει η ανάλογη εφαρμογή του 1513 του Αστικού Κώδικα (εξακολούθηση από κοινού και εξίσου της άσκησης της γονικής μέριμνας).
Μετά τον χωρισμό, οι γονείς έχουν την δυνατότητα, να συμφωνήσουν μεταξύ τους , είτε κατόπιν άτυπης συνεννοήσεως είτε με ιδιωτικό συμφωνητικό, τον βέλτιστο τρόπο άσκησης η γονική μέριμνα, να προβούν σε ρύθμιση του τόπου διαμονής του παιδιού και του τρόπου, χρόνου, και τόπου επικοινωνίας με τον άλλο γονέα ή, αν αδυνατούν να φθάσουν σε κάποια συμβιβαστική λύση- συμφωνία, να ακολουθήσουν την δικαστική οδό και να αποφασιστούν τα παραπάνω με δικαστική απόφαση.
Με τις μεταρρυθμίσεις που έφερε ο Ν. 4800/2021, η τακτική του νομοθέτη κλίνει προς την από κοινού άσκηση της γονικής μέριμνας και μετά την λύση του συμφώνου συμβίωσης, εκτός αν υπάρχουν σοβαροί λόγοι που επιβάλλουν κάτι διαφορετικό. Την ίδια τακτική ακολουθούν όλο και συχνότερα και τα δικαστήρια.
Η καθημερινή επιμέλεια μπορεί να ανατεθεί στον έναν γονέα (συνήθως αυτόν που ορίζεται ότι συγκατοικεί το τέκνο) ή να ασκείται εναλλάξ και από κοινού, αναλόγως με τις οικογενειακές συνθήκες και τον χαρακτήρα που παρουσιάζουν συνολικά οι γονείς.
Το κονδύλιο της διατροφής των παιδιών
Η υποχρέωση καταβολής διατροφής για τα τέκνα ισχύει, ανεξαρτήτως αν οι γονείς συνήψαν γάμο ή σύμφωνο συμβίωσης.
Κάθε γονέας οφείλει να συμβάλλει στις ανάγκες ορθής διαπαιδαγώγησης και καθημερινές δαπάνες του παιδιού, ανάλογα με τις οικονομικές του δυνατότητες.
Όταν το παιδί διαμένει κυρίως με τον έναν γονέα, ο άλλος γονέας υποχρεούται στην καταβολή της διατροφής σε χρήμα. Το ποσό καθορίζεται αφού ληφθούν υπόψη, οι εξατομικευμένες ανάγκες του τέκνου,οι συνθήκες διαβίωσης της οικογένειας πριν τον χωρισμό, η οικονομική θέση των γονέων, και μάλιστα το δυνητικό εισόδημά τους, αν υπό όρους προκύπτει ότι δολίως παρουσιάζουν μειωμένη περιουσία ή δυσμενή εργασιακή κατάσταση.
Το θεμελιώδες αυτό δικαίωμα είναι ταυτόσημο με αυτό που αποκτούν τα τέκνα γεννημένα εντός γάμου.
Σύμφωνο συμβίωσης και ομόφυλα ζευγάρια
Στην περίπτωση πο ομόφυλα ζευγάρια έχουν συνάψει σύμφωνο συμβίωσης, τα νομικά ζητήματα που ανακύπτουν από την γονική ιδιότητα είναι διαφορετικά.
Καταρχήν, η άσκηση της γονικής μέριμνας ασκείται από κοινού. Ωστόσο, όταν, για παράδειγμα,δύο γυναίκες έχουν συνάψει σύμφωνο συμβίωσης και η μία από αυτές αποκτήσει παιδί, η συμβιούσα της δεν λαμβάνει αυτόματα την νομική ιδιότητα του γονέα. Το τεκμήριο πατρότητας που ισχύει για τα ετερόφυλα ζευγάρια στην προκειμένη περίπτωση δεν βρίσκει εφαρμογή.
Κατά συνέπεια, το τέκνο,στα μάτια του νόμου, λογίζεται τέκνο μόνο της βιολογικής του μητέρας. Η απόκτηση γονικής ιδιότητας από τη σύντροφό της προϋποθέτει διαδικασία υιοθεσίας από την μη βιολογική μητέρα, η οποία όμως δεν προβλέπεται για ζευγάρια του ιδίου φύλου που έχουν συνδεθεί με σύμφωνο συμβίωσης, διαμορφώνοντας ένα νομοθετικό κενό και την ακόλουθη αποστέρηση της αναγκαίας νομοθετικής προστασίας.