Εισαγωγή
Ένα από τα συνηθέστερα επιχειρήματα που προβάλλονται στις αντιδικίες για την επιμέλεια και τη γονική μέριμνα είναι ότι ο ένας γονέας εργάζεται υπερβολικά, ταξιδεύει συχνά ή απουσιάζει πολλές ώρες από το σπίτι.Το επιχείρημα αυτό, όμως, συγχέει δύο διαφορετικές έννοιες: τη φυσική παρουσία και την άσκηση της γονικής μέριμνας. Ο ν. 4800/2021 δεν συνδέει τη συνεπιμέλεια με τον αριθμό των ωρών που ένας γονέας βρίσκεται καθημερινά στο σπίτι, αλλά με τη δυνατότητα και τη βούλησή του να συμμετέχει ουσιαστικά στις αποφάσεις που αφορούν το παιδί.Συνεπιμέλεια και επαγγελματική απασχόλησηΜε την τροποποίηση του άρθρου 1513 ΑΚ, η κοινή και εξίσου άσκηση της γονικής μέριμνας αποτελεί πλέον τον γενικό κανόνα και μετά το διαζύγιο ή τη διακοπή της συμβίωσης των γονέων.Το δικαστήριο μπορεί να αποκλίνει από τον κανόνα αυτό μόνο όταν διαπιστώσει ότι η διαφορετική ρύθμιση εξυπηρετεί καλύτερα το συμφέρον του τέκνου.Η μεταβολή αυτή έχει σημαντική πρακτική σημασία. Δεν αρκεί ένας γονέας να ισχυριστεί ότι ο άλλος εργάζεται πολλές ώρες ή ταξιδεύει συχνά. Εκείνος που ζητεί την απόκλιση από την κοινή άσκηση της γονικής μέριμνας οφείλει να επικαλεστεί και να αποδείξει συγκεκριμένα πραγματικά περιστατικά που καθιστούν τη συνεπιμέλεια αντίθετη προς το συμφέρον του παιδιού.Εξίσου σημαντικό είναι ότι η κοινή άσκηση της επιμέλειας δεν ταυτίζεται με την ισόχρονη διαμονή του παιδιού με κάθε γονέα. Η λήψη των σημαντικών αποφάσεων αποτελεί διαφορετικό ζήτημα από τον χρόνο επικοινωνίας ή τον τόπο κατοικίας του ανηλίκου.
Η άσκηση της επιμέλειας δεν προϋποθέτει αδιάλειπτη φυσική παρουσία
Η επιμέλεια περιλαμβάνει αποφάσεις όπως η επιλογή σχολείου, η συναίνεση σε ιατρικές πράξεις, οι εξωσχολικές δραστηριότητες καθώς και καθημερινές αποφάσεις που αφορούν τα παιδιά.Οι αποφάσεις αυτές απαιτούν ενημέρωση, συνεργασία, υπευθυνότητα και δυνατότητα επικοινωνίας.Ένας γονέας που λόγω της εργασίας του ταξιδεύει αρκετές ημέρες τον μήνα μπορεί να συμμετέχει απολύτως ισότιμα σε όλες αυτές τις αποφάσεις.Η φυσική παρουσία, επομένως, δεν αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για την αποτελεσματική άσκηση της επιμέλειας.Αυτό που αξίζει να σημειωθεί, είναι ότι όσο η οικογένεια συμβίωνε, το ίδιο επαγγελματικό πρόγραμμα δεν δημιουργούσε πρόβλημα. Δεν είναι λογικό να θεωρείται ξαφνικά ασυμβίβαστο με την άσκηση συνεπιμέλειας μόνο και μόνο επειδή οι γονείς χώρισαν.
Πότε η εργασία καθιστά πραγματικά ανέφικτη η δύσκολη τη συνεπιμέλεια;
Η έντονη επαγγελματική απασχόληση επηρεάζει μόνο όταν δημιουργεί πραγματικά προβλήματα στην άσκηση της επιμέλειας.
Για παράδειγμα, όταν η εργασία του γονέα συνεπάγεται πολυήμερη ή συνεχόμενη αδυναμία επικοινωνίας, το δικαστήριο συνήθως δεν τον αποκλείει από την συνεπιμέλεια, αλλά προβλέπει ειδικούς μηχανισμούς για τη λήψη επειγουσών αποφάσεων.
Μόνιμη εγκατάσταση σε μεγάλη απόσταση
Όταν ένας γονέας κατοικεί μόνιμα στο εξωτερικό ή σε ιδιαίτερα απομακρυσμένη περιοχή, το πρόβλημα συνδέεται κυρίως με την απόσταση και όχι με την επαγγελματική του δραστηριότητα.Η απόσταση μπορεί να επηρεάσει την κατανομή του χρόνου επικοινωνίας ή τον τόπο διαμονής του παιδιού, όχι όμως κατ' ανάγκη την κοινή λήψη των σημαντικών αποφάσεων.
Ουσιαστική αποχή από την ανατροφή
Η σημαντικότερη περίπτωση είναι όταν ο γονέας έχει ουσιαστικά αποσυρθεί από κάθε πλευρά της ζωής του παιδιού, δεν γνωρίζει τους εκπαιδευτικούς, δεν συμμετέχει στις ιατρικές αποφάσεις, δεν παρακολουθεί τη σχολική πορεία, δεν γνωρίζει τις καθημερινές ανάγκες του παιδιού, έχει αναθέσει πλήρως την ανατροφή σε τρίτα πρόσωπα.Στην περίπτωση αυτή, το πρόβλημα δεν είναι οι πολλές ώρες εργασίας. Είναι η πλήρης απουσία από τη ζωή του παιδιού.
Τι εξετάζει το δικαστήριο σύμφωνα με το άρθρο 1511 ΑΚ
Το άρθρο 1511 ΑΚ προβλέπει ότι μοναδικό κριτήριο αποτελεί το συμφέρον του τέκνου.Το δικαστήριο αξιολογεί, μεταξύ άλλων την ικανότητα κάθε γονέα να συνεργάζεται με τον άλλο, τον σεβασμό των δικαιωμάτων του άλλου γονέα, τη μέχρι τότε συμμετοχή στην ανατροφή, τους συναισθηματικούς δεσμούς με το παιδί, τη γνώμη του παιδιού, όταν η ηλικία και η ωριμότητά του το επιτρέπουν.Είναι χαρακτηριστικό ότι η έντονη επαγγελματική δραστηριότητα δεν περιλαμβάνεται στα κριτήρια αυτά.Αντίστοιχα, ούτε το άρθρο 1532 ΑΚ, που ρυθμίζει τις περιπτώσεις κακής άσκησης της γονικής μέριμνας, θεωρεί την επαγγελματική απασχόληση λόγο περιορισμού ή αφαίρεσης της γονικής μέριμνας.
Πώς μπορεί ένας εργαζόμενος γονέας να αποδείξει την ουσιαστική συμμετοχή του
Στην πράξη, ιδιαίτερη σημασία έχουν τα αποδεικτικά στοιχεία που δείχνουν ότι ο γονέας συμμετέχει ενεργά στη ζωή του παιδιού, όπως: επικοινωνία με το σχολείο, συμμετοχή σε ενημερώσεις εκπαιδευτικών, παρουσία σε ιατρικά ραντεβού, συμμετοχή στις εξωσχολικές δραστηριότητες, ηλεκτρονική επικοινωνία με τον άλλο γονέα για σημαντικές αποφάσεις, συνέπεια στην τήρηση του προγράμματος επικοινωνίας.Η ουσιαστική συμμετοχή αποδεικνύεται πολύ πιο πειστικά με συγκεκριμένα περιστατικά παρά με γενικές διαβεβαιώσεις.
Η ασύμμετρη εφαρμογή του επιχειρήματος
Στην πράξη παρατηρείται συχνά ότι το επιχείρημα της έντονης επαγγελματικής απασχόλησης προβάλλεται κυρίως κατά των πατέρων, ενώ πολύ σπανιότερα κατά μητέρων που έχουν αντίστοιχα απαιτητική επαγγελματική πορεία.Η διαφοροποίηση αυτή δεν βρίσκει έρεισμα στον νόμο.
Συμπέρασμα
Η έντονη επαγγελματική δραστηριότητα δεν αποτελεί από μόνη της λόγο αποκλεισμού από τη συνεπιμέλεια ή την κοινή άσκηση της γονικής μέριμνας.Ο ν. 4800/2021 αντιμετωπίζει την κοινή άσκηση ως τον γενικό κανόνα και απαιτεί συγκεκριμένα περιστατικά που να αποδεικνύουν ότι, στη συγκεκριμένη περίπτωση, διαφορετική ρύθμιση εξυπηρετεί καλύτερα το συμφέρον του παιδιού.Το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι πόσες ώρες εργάζεται ένας γονέας, αλλά αν, παρά τις επαγγελματικές του υποχρεώσεις, παραμένει ενεργός, συνεργάσιμος και ουσιαστικά παρών στη ζωή του παιδιού.