Εισαγωγή
Στο διαζύγιο, ένα από τα φλέγοντα ζητήματα που ανακύπτουν είναι τα αποκτήματα. Τι ισχύει όταν κατά τη διάρκεια του γάμου ο ένας σύζυγος εργάστηκε, επένδυσε και δημιούργησε περιουσία, ενώ ο άλλος –όπως συχνά ακούγεται– «δεν πρόσφερε ποτέ τίποτα» και απλώς ωφελήθηκε από την αποκλειστική συνεισφορά του άλλου συζύγου;
Το πρόβλημα αυτό είναι άμεσα συνυφασμένο με το τεκμήριο συμβολής στα αποκτήματα. Και εδώ τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά όσο φαίνονται.
Τι είναι τα αποκτήματα στο διαζύγιο
Σύμφωνα με το άρθρο 1400 ΑΚ, σε περίπτωση λύσης του γάμου ή διάστασης των συζύγων μεγαλύτερης από τρία έτη, ο σύζυγος που συνεισέφερε στην αύξηση της περιουσίας του άλλου δικαιούται να απαιτήσει τμήμα αυτής της αύξησης,αναλογικό με την συμβολή του.Κεντρικοί σημεία που χαρακτηρίζουν την διαδικασία είναι οι εξής: η αύξηση της περιουσίας του ενός συζύγου, με έναρξη την τέλεση του γάμου και έως τη λύση του, ο μη αυτόματος διαμοιρασμός της περιουσίας,η αναγκαία προϋπόθεση της συμβολής του ενός συζύγου στην περιουσιακή αύξηση του άλλου.Ακριβώς στο τελευταίο αυτό σημείο είναι που υπεισέρχεται το λεγόμενο τεκμήριο συμβολής.
Το τεκμήριο συμβολής στα αποκτήματα
Ο νόμος ορίζει ότι τεκμαίρεται (μαχητά) ότι ο ένας σύζυγος έχει συμβάλει κατά το 1/3 στην αύξηση της περιουσίας του άλλου. Από το ανωτέρω τεκμήριο συνάγεται ότι,καταρχήν, δεν απαιτείται να αποδείξει με ακρίβεια και σαφήνεια πόσο συνέβαλε,εφόσον ικανοποιείται από την προστασία του τεκμηρίου, αφού το δικαστήριο θεωρεί ως δεδομένη την παραδοχή της συνεισφοράς του 33%. Φυσικά, δεν πρόκειται για αμάχητο τεκμήριο, συνεπώς αν αποδειχθεί μεγαλύτερη ή μικρότερη συνεισφορά στην έννομη διαδικασία της δίκης, το ποσοστό αυτό μπορεί να αυξηθεί ή να μειωθεί αντίστοιχα.
Συνεπώς, η μη εργασία του ενός από τους συζύγους δεν συνεπάγεται αυτόματα ην μηδαμινή συνεισφορά του στην περιουσιακή αύξηση του άλλου.
Διαζύγιο και αποκτήματα όταν ο ένας δεν εργάστηκε ποτέ
Εδώ ακριβώς ανακύπτει το ζήτημα.Υπάρχει γενικά η θεώρηση, ότι, αν ο ένας σύζυγος δεν είχε εισόδημα,δεν συνέβαλλε οικονομικά,δεν συμμετείχε σε τυχόν επιχειρηματική δραστηριότητα,τότε δεν αξιώνει τίποτα στο διαζύγιο από τα αποκτήματα του άλλου συζύγου.Βέβαια, το δικαστήριο εισάγει τα φίλτρα και άλλων μορφών συμβολής, όπως,ενδεικτικά, την φροντίδα-ανατροφή των παιδιών,την ανάληψη των εργασιών του νοικοκυριού (οικιακή εργασία), την έμμεση συμβολή μέσω της υποστήριξης της επαγγελματικής δραστηριότητας του άλλου,την διαχείριση και αντιμετώπιση των καθημερινών αναγκών της οικογένειας.
Η συμβολή δεν είναι μόνο χρηματική. Υφίσταται και η έμμεση- μη οικονομική συμβολή .
Πότε μπορεί να ανατραπεί το τεκμήριο
Το τεκμήριο του 1/3 είναι μαχητό τεκμήριο, συνεπώς ανατρέψιμο, αν αποδειχθεί κάτι διαφορετικό.Ειδικότερα, αν τα αποδεικτικά μέσα που προσκομιστούν καταλήγουν στο ότι: ο ένας σύζυγος δεν προσέφερε ούτε οικονομικά ούτε με εργασία, ή με τους τρόπους που αναφέρονται παραπάνω,δεν υπήρχε το στοιχείο της κοινής συμβίωσης για μεγάλο διάστημα,η αύξηση της περιουσίας του ενός συζύγου οφείλεται αποκλειστικά σε προσωπική εργασία, κληρονομιά, κληροδοσία, δωρεά,ή με διάθεση των αποκτημάτων από αυτές τις αιτίες (1400 παρ. 3 ΑΚ),τότε το δικαστήριο δύναται να μειώσει το ποσοστό ή, εναλλακτικά, και να απορρίψει εντελώς την αίτηση αξίωσης συμμετοχής στα αποκτήματα.Στην πράξη, ωστόσο, η απόδειξη γι’ αυτό λογίζεται αρκετά δύσκολη.
Παράδειγμα στην πράξη
Περίπτωση επιχειρηματία
Έστω ότι ένας επιχειρηματίας εργάζεται σε γραφείο και προσανατολίζεται προς την αγορά ενός διαμερίσματος.Στο πλαίσιο της λύσης του γάμου με την σύζυγό του, καταφεύγουν στα δικαστήρια λόγω οικονομικής διαμάχης μεταξύ τους.Ας υποτεθεί ότι, κατά τη διάρκεια του γάμου,ο σύζυγος ίδρυσε εταιρεία,αγόρασε ακίνητα,και, συνεπώς,αύξησε σημαντικά την περιουσία του.Αφετέρου,η πρώην σύζυγος δεν εργάστηκε και δεν προέκυψαν τέκνα από τον γάμο, και ότι δεν ασχολήθηκε με την εταιρία με οποιοδήποτε τρόπο, ούτε με τη διαχείριση των ακινήτων.
Σε ένα τέτοιο διαζύγιο, αν τα αποδεικτικά μέσα του συζύγου συντείνουν ανεπιφύλακτα ότι δεν υπήρχε καμία μορφή συμβολής, το τεκμήριο δύναται να ανατραπεί.Στον αντίποδα, αν αποδειχθεί ότι, η σύζυγος, στήριξε την επαγγελματική πορεία του συζύγου, ανέλαβε την οργάνωση της καθημερινότητας και του νοικοκυριού τους,επωμιζόμενη περισσότερα οικογενειακά βάρη προκειμένου ο σύζυγος να αφιερωθεί στην εργασία του,τότε το δικαστήριο θα αναγνωρίσει συμβολή, έστω και έμμεση.
Τι πρέπει να αποδείξει όποιος αμφισβητεί το τεκμήριο
Κατά την διαδικασία έκδοσης διαζυγίου όπου τίθεται θέμα αποκτημάτων, το μέρος που διισχυρίζεται ότι το άλλο μέρος «δεν πρόσφερε τίποτα» οφείλει να αποδείξει:την ανυπαρξία συμβολής, οικονομικής και μη (έμμεσης), καθώς και ότι η αύξηση της περιουσίας οφείλεται αποκλειστικά σε προσωπικη προσπάθεια με ατομικούς πόρους. Απλές γενικολογίες και αόριστες αναφορές δεν επαρκούν. Απαιτούνται αδιάσειστα αποδεικτικά μέσα, όπως: φορολογικά στοιχεία,δεδομένα από τραπεζικούς λογαριασμούς και συναλλαγές,καταθέσεις μαρτύρων και ένορκες βεβαιώσεις,έγγραφοι τύποι που αποδεικνύουν δωρεές ή κληρονομίες ή κληροδοσίες.Το βάρος απόδειξης της μη συμβολής δηλαδή το έχει ο εναγόμενος .
Διαζύγιο και αποκτήματα: Δεν είναι θέμα «δικαίου» αλλά απόδειξης
Εμπράκτως,η απάντηση στην ερώτηση «είναι δίκαιο να πάρει κάτι;» δεν αρκεί. Το δικαστήριο, κατά την διάρκεια της δίκης, ελέγχει επιπλέον, την πραγματική συμβολή,την διάρκεια της συμβίωσης των συζύγων,τις γενικότερες συνθήκες κατανομής των βαρών και εργασιών στην διάρκεια του γάμου,φυσικά, όπως τα ανωτέρω αποδεικνύονται αποδεικτικά μέσα που προσκομίζονται. Όπως προείπαμε,το τεκμήριο, ον μαχητό, αποτελεί ένα αρχικό πλέγμα προστασίας, αλλά κάμπτεται.
Συμπέρασμα
Συνοψίζοντας,στην διαδικασία έκδοσης διαζυγίου,τα αποκτήματα δεν κατανέμονται αυτόματα. Το μαχητό τεκμήριο του ⅓ του 1400 ΑΚ προστατεύει μεν τον σύζυγο που συνέβαλλε εμμέσως στην αύξηση της περιουσίας του άλλου, αλλά πρόκειται για διάτρητη άμυνα, αν ο άλλος σύζυγος καταφέρει να ανατρέψει το τεκμήριο.
Κάθε περίπτωση γάμου και λύσης του είναι διαφορετική. Η κατάστρωση ενός ισχυρού νομικού σχεδίου και η συγκέντρωση των απαραίτητων αποδεικτικών στοιχείων καθορίζουν το αποτέλεσμα.
Αν έχετε ξεκινήσει την διαδικασία διαζυγίου και υπάρχει διαφωνία για τα αποκτήματα, η έγκαιρη συμβουλή και κατεύθυνση από δικηγόρο είναι καταλυτική.