Εισαγωγή
Ένα από τα πιο συχνά ερωτήματα που φτάνουν στο γραφείο μας αφορά την υποχρέωση διατροφής του γονέα μετά την ενηλικίωση του παιδιού. Οι γονείς και συχνά τα ίδια τα παιδιά, θεωρούν είτε ότι με τη συμπλήρωση του 18ου έτους η υποχρέωση παύει αυτόματα, είτε όταν το παιδί σπουδάζει, ότι εξακολουθεί η υποχρέωση διατροφής προς τον έτερο γονέα για λογαριασμό του τέκνου. Η πραγματικότητα, όμως, είναι διαφορετική.Η ενηλικίωση δεν καταργεί την αξίωση για καταβολή διατροφής και κάλυψη των εξόδων του παιδιού. Αλλάζει όμως ο δικαιούχος, αλλά και οι προϋποθέσεις, και — κρίσιμο σημείο που συχνά παραβλέπεται είναι αν το παιδί δύναται να αυστοσυντηρηθεί μετά την ενηλικίωσή του ή όχι.
Πριν και μετά τα 18: ποιος διεκδικεί τη διατροφή.
Όσο το παιδί είναι ανήλικο, δικαιούχος είναι το ίδιο, αλλά την αξίωση ασκεί ο γονέας που έχει την επιμέλεια ή ο γονέας με τον οποία διαμένει το παιδί. Αυτός διαχειρίζεται και τα ποσά που επιδικάζονται, εξοφλεί τις δαπάνες που αφορούν το τέκνο και φροντίζει για τα εν γένει έξοδα διαβίωσής του.Με τη συμπλήρωση των 18 το παιδί καθίσταται το ίδιο δικαιούχος. Έχει την δυνατότητα να διεκδικήσει την διατροφή, να διαπραγματευτεί απευθείας με τον γονέα, και αν δεν υπάρξει συμφωνία, να ασκήσει αγωγή. Ο γονέας που μέχρι πριν την ενηλικίωση ασκούσε αυτό το δικαίωμα, δεν έχει πλέον αρμοδιότητα να το πράξει, ενώ αν κατατεθεί αγωγή διατροφής από τον γονέα ενώ το παιδί είναι ενήλικο, το Δικαστήριο θα απορρίψει την αγωγή.
Πότε υπάρχει δικαίωμα διατροφής μετά τα 18.
Η βασική αρχή είναι ότι το ενήλικο τέκνο δικαιούται διατροφή εφόσον αδυνατεί να αυτοσυντηρηθεί και η αδυναμία αυτή δεν οφείλεται σε δική του υπαιτιότητα. Αυτό σημαίνει ότι το δικαστήριο δεν αρκείται στο γεγονός της ενηλικίωσης, αλλά εξετάζει την κατάσταση του παιδιού, δηλαδή εάν εργάζεται ή σπουδάζει, αν έχει εισοδήματα από άλλες πηγές κλπ.Η πιο συνηθισμένη περίπτωση είναι αυτή του φοιτητή. Ένα παιδί που σπουδάζει σε πανεπιστήμιο ή άλλη σχολή, δεν είναι σε θέση να εργαστεί ώστε να καλύψει το σύνολο των εξόδων του. Με όμοιο τρόπο αντιμετωπίζεται και η περίοδος της στρατιωτικής θητείας, καθώς ο στρρατιώτης – φαντάρος δεν έχει τη δυνατότητα να αποκτά εισόδημα. Τέλος, σοβαρά προβλήματα υγείας — χρόνια ασθένεια, αναπηρία, αδυναμία εργασίας — μπορούν επίσης να θεμελιώσουν αξίωση διατροφής.
Πότε η αξίωση δεν γίνεται δεκτή
Τα δικαστήρια δεν επιδικάζουν διατροφή όταν δεν συντρέχουν οι προϋποθέσεις. Η αξίωση απορρίπτεται όταν το παιδί έχει επαρκές εισόδημα, όταν εγκαταλείπει τις σπουδές χωρίς εύλογη αιτία, ή όταν αποφεύγει να εργαστεί ενώ έχει τη δυνατότητα και τα προσόντα για εργασία.Κάθε υπόθεση πάντως εξετάζεται με βάση τα συγκεκριμένα πραγματικά περιστατικά που αφορούν το παιδί αλλά και με βάση εισοδηματικά κριτήρια των γονέων.
Τι καλύπτει η διατροφή
Η διατροφή μετά τα 18 δεν έχει το ίδιο περιεχόμενο με εκείνη του ανηλίκου. Προσαρμόζεται στις ανάγκες της αυτόνομης ζωής: συνήθως περιλαμβάνει ενοίκιο ή έξοδα στέγασης, καθημερινά έξοδα διαβίωσης, δίδακτρα και εκπαιδευτικό υλικό, καθώς και έξοδα μετακίνησης. Όταν το παιδί μετεγκαθίσταται για σπουδές και αποχωρεί από την οικία όπου διέμενε μέχρι τότε με τον έναν εκ των δύο γονέων, παύει πλέον να συνυπολογίζεται στη διατροφή του η συμμετοχή του στα έξοδα στέγασης της οικίας αυτής. Αυτό συχνά δημιουργεί τριβές μεταξύ των γονέων, καθώς ο γονέας που φιλοξενούσε το παιδί καλείται πλέον να συντηρεί μόνος του την οικία, χωρίς τη συμμετοχή που κατέβαλλε μέχρι τότε ο άλλος γονέας για λογαριασμό του.
Μέχρι πότε διαρκεί η υποχρέωση
Δεν προβλέπεται συγκεκριμένο ηλικιακό όριο. Στην πράξη, η υποχρέωση διαρκεί όσο διαρκούν οι σπουδές, εφόσον αυτές παρακολουθούνται πραγματικά, ή μέχρι το παιδί να αποκτήσει τη δυνατότητα να αυτοσυντηρηθεί. Υπάρχουν βέβαια και καθυστερήσεις που δικαιολογούνται — όπως η αλλαγή σχολής λόγω επαναπροσανατολισμού σπουδών ή μια παρατεταμένη ασθένεια. Σε αυτές τις περιπτώσεις το δικαίωμα του ενήλικου τέκνου για καταβολή διατροφής παρατείνεται.
Χρειάζεται νέα δικαστική ενέργεια;
Ένα σημείο που προκαλεί συχνά παρεξηγήσεις: η διατροφή δεν συνεχίζεται αυτόματα μετά τα 18. Η δικαστική απόφαση που αφορούσε το ανήλικο παιδί δεν έχει πλέον ισχύ. Χρειάζεται είτε νέα συμφωνία μεταξύ γονέα και ενήλικου τέκνου, είτε — αν δεν υπάρξει — άσκηση νέας αγωγής από το ίδιο το παιδί. Αυτό είναι κάτι που πολλές οικογένειες ανακαλύπτουν αργά, συχνά αφού έχει χαθεί πολύτιμος χρόνος.
Τι εξετάζει το δικαστήριο
Στην πράξη, το Δικαστήριο εξετάζει αρκετούς παράγοντες ταυτόχρονα: την πορεία των σπουδών και αν υπάρχει αδικαιολόγητη καθυστέρηση, αν το παιδί έχει αναζητήσει έστω μερική απασχόληση, και ποια είναι η πραγματική οικονομική κατάσταση του γονέα — όχι μόνο τα δηλωθέντα εισοδήματα, αλλά η συνολική εικόνα. Αυτή η τελευταία λεπτομέρεια έχει μεγάλη σημασία σε υποθέσεις όπου τα εισοδήματα δεν αντικατοπτρίζουν τον πραγματικό βιοτικό
Συμπέρασμα
Ή διατροφή μετά την ενηλικίωση είναι ένα δικαίωμα που εξαρτάται από τις υφιστάμενες συνθήκες — και η αξιολόγησή του απαιτεί προσεκτική εκτίμηση τόσο των νομικών δεδομένων όσο και της πραγματικής κατάστασης της κάθε οικογένειας.Αν βρίσκεστε σε αντίστοιχη θέση — είτε ως γονέας είτε ως ενήλικο τέκνο — η έγκαιρη εξειδικευμένη νομική συμβουλή μπορεί να αποτρέψει καταστάσεις που δημιουργούν οικονομικές δυσχέρειες και ανισορροπία στις σχέσεις των εμπλεκομένων.