Εισαγωγή
Με το άρθρο 1536 ΑΚ ρυθμίζεται η δυνατότητα μεταρρύθμισης αποφάσεων των δικαστηρίων, σχετικές με την επιμέλεια και την γονική μέριμνα των ανηλίκων τέκνων. Η συγκεκριμένη διάταξη, αποτελεί μία από τις πιο σημαντικές που διέπουν το οικογενειακό δίκαιο, αφού σχετίζεται με τον καθορισμό του τόπου διαμονής των παιδιών, αλλά και για το ποιος έχει την ευθύνη των αποφάσεών που αφορούν την ζωή τους και την καθημερινότητά τους. Όπως είναι γνωστό, σε περιπτώσεις διαζυγίου ή διάστασης, τα δικαστήρια έρχονται να διαμορφώσουν ένα λειτουργικό πλαίσιο για τα καθημερινά ζητήματα των ανηλίκων τέκνων. Με την τροποποίηση για την οποία γίνεται ο λόγος, μεταβάλλεται το ισχύον καθεστώς και θα μπορούσε κανείς να τολμήσει να πει, ότι γίνεται πιο ρευστό και ενδεχομένως όχι τόσο ασφαλές. Συγκεκριμένα, ενώ μέχρι πρόσφατα μία πρωτόδικη οριστική απόφαση που αφορούσε την επιμέλεια των παιδιών δεν μπορούσε να αλλάξει, τουλάχιστον μέχρι να εκδοθεί τελεσίδικη δικαστική απόφαση, με την εν θέματι τροποποίηση θεσπίζονται νέες διαδικαστικές ενέργειες και δυνατότητες:
Το άρθρο 1536 ΑΚ πριν την τροποποίηση
Το προϋφιστάμενο καθεστώς
Όπως προαναφέρω, μέχρι πρόσφατα το άρθρο 1536 ΑΚ, επέτρεπε να μεταρρυθμιστεί μία σχετική με την επιμέλεια ή τη γονική μέριμνα δικαστική απόφαση, μόνον εφόσον είχε μεσολαβήσει αποδεδειγμένη ουσιώδης μεταβολή των συνθηκών που ίσχυαν και είχαν ληφθεί υπόψη κατά την έκδοση της πρώτης απόφασης. Στην πράξη, αυτό ουσιαστικά σήμαινε ότι η δικαστική απόφαση μπορούσε να μεταβληθεί, αφού πρωτίστως είχε τελεσιδικήσει, αφού δηλαδή επρόκειτο περί τελεσίδικης κρίσης εκ μέρους των δικαστών, οι οποίοι εξέτασαν ενδελεχώς τα δεδομένα της υπόθεσης. Τούτο επίσης σήμαινε, ότι ούτως η άλλως με την ως άνω ρύθμιση, μεσολαβούσε αρκετά μεγάλο διάστημα μέχρι να μπορεί κάποιος εκ των διαδίκων να επικαλεστεί μεταβολή των συνθηκών, γεγονός απολύτως λογικό, αφού για να μεταβληθούν οποιεσδήποτε συνθήκες πρέπει να παρέλθει και κάποιος χρόνος. Σε κάθε περίπτωση, για περιπτώσεις επείγουσας ανάγκης ή επικείμενου κινδύνου, υπήρχε πάντοτε η δυνατότητα λήψεως ασφαλιστικών μέτρων.
Η πρόσφατη τροποποίηση του άρθρου 1536 ΑΚ
Με την προσθήκη δεύτερης παραγράφου στην διάταξη του άρθρου 1536 ΑΚ, διευρύνεται η δυνατότητα άσκησης αγωγής μεταρρύθμισης απόφασης επιμέλειας. Συγκεκριμένα, δίδεται πλέον στους διαδίκους η δυνατότητα να ζητήσουν από το Δικαστήριο να επανεξετάσει την υπόθεση, αμέσως μετά την έκδοση της πρώτης απόφασης. Μάλιστα η δυνατότητα αυτή υπάρχει ακόμα και στην περίπτωση που εκκρεμεί έφεση κατά της πρώτης αυτής απόφασης. Όπως γίνεται εύκολα αντιληπτό, η τροποποίηση αυτή, αλλάζει ριζικά το χρονικό διάστημα κατά το οποίο μπορεί κάποιος να επικαλεστεί ότι άλλαξαν τα δεδομένα και ότι πρέπει να αλλάξει η απόφαση.
Ζητήματα που ανακύπτουν στην πράξη
Με την τροποποίηση της διάταξης γεννώνται αρκετοί και εύλογοι προβληματισμοί, ειδικά στις περιπτώσεις που οι γονείς δεν έχουν κανένα κοινό σημείο επαφής και βρίσκονται σε έντονη αντιδικία. Πρώτον, υπάρχει ο προβληματισμός ότι είναι πιθανό, εάν γίνεται χρήση αυτής της νέας δυνατότητας για πιο σύντομη επανεξέταση, να μεταβάλλεται ξανά και ξανά το πλαίσιο που αφορά τα ανήλικα τέκνα. Για να ειπωθεί με απλά λόγια, είναι πιθανό άλλη ρύθμιση να διατάξει η πρώτη οριστική απόφαση, άλλη ρύθμιση η απόφαση που θα εκδοθεί μετά την αίτηση μεταρρύθμισης και άλλη ρύθμιση η απόφαση του Εφετείου.Δεύτερον, είναι πιθανό να καθίσταται ακόμη πιο εχθρική αλλά και μεθοδευμένη η συμπεριφορά των αντιδίκων, ενόψει των συνεχών εκκρεμών δικών και να χάνεται ο στόχος της συνεργασίας, στην οποία πρέπει αναγκαστικά να προσφύγουν όταν μία κατάσταση είναι συγκεκριμένη και οριστική.
Συμπέρασμα
Η πρόσφατη τροποποίηση του άρθρου 1536 ΑΚ τροποποιεί, ιδίως σε σχέση με την οριστικότητα των αποφάσεων, τον τρόπο ρύθμισης των ζητημάτων της επιμέλειας ανηλίκων τέκνων. Το πώς θα λειτουργήσει στην πράξη παραμένει αμφίβολο και μένει να δούμε πώς θα κριθεί στην πράξη και πώς θα εφαρμοστεί από την νομολογία. Το μόνο για το οποίο ευελπιστεί το σύνολο του νομικού κόσμου, είναι να μην δημιουργηθούν συνθήκες αστάθειας για τα παιδιά τα οποία πρέπει να είναι πάντοτε το κέντρο λήψεως των αποφάσεων.