Εισαγωγή
Οι καλοκαιρινές διακοπές και τα ζητήματα που προκύπτουν και αφορούν στην επιμέλεια του τέκνου είναι ένας από τους συχνότερους πρακτικούς προβληματισμούς μετά τον χωρισμό των γονέων. Με το που κλείνουν τα σχολεία, η καθημερινότητα του παιδιού μεταβάλλεται ριζικά και ανακύπτουν νέα ερωτήματα: πού θα διαμένει, ποιος θα ασχολείται με την φροντίδα του, αν, πότε και πού θα πάει διακοπές, αν θα γραφτεί σε καλοκαιρινό πρόγραμμα ή αν θα συμμετάσχει σε καλοκαιρινή κατασκήνωση. Στις περισσότερες δικαστικές αποφάσεις υπάρχει ειδική ρύθμιση για την θερινή περίοδο. Συνήθως, το δικαστήριο κατανέμει τους μήνες του Ιουλίου και του Αυγούστου ανάμεσα στους δύο γονείς, είτε εναλλάξ ανά μήνα, είτε σε διαστήματα δεκαπενθήμερα. Παρ’ όλα αυτά, τα προβλήματα στην πράξη είναι ποικίλα, γιατί η ρύθμιση της δικαστικής απόφασης δεν καλύπτει πάντα και απόλυτα τις εξατομικευμένες πραγματικές ανάγκες της οικογένειας.
Καλοκαιρινές διακοπές και επιμέλεια παιδιού: η συνήθης πρόβλεψη
Στις διαφορές επιμέλειας και ρύθμισης επικοινωνίας, η περίοδος του καλοκαιριού χρήζει συνήθως διαφορετικής ρύθμισης από το πρόγραμμα της σχολικής χρονιάς. Αυτό ακολουθεί τους κανόνες της λογικής και της κοινής πείρας, γιατί, μετά τη λήξη των σχολικών μαθημάτων, δεν υφίστανται σχολικές υποχρεώσεις και το παιδί έχει την δυνατότητα να βρίσκεται περισσότερο χρόνο με κάθε γονέα. Πρακτικά, οι συνηθέστερες ρυθμίσεις είναι:
ο ένας γονέας να είναι με το παιδί τον Ιούλιο και ο άλλος τον Αύγουστο,
οι δύο μήνες να διαιρούνται σε δεκαπενθήμερα διαστήματα,
να προβλέπεται ετήσια εναλλαγή, με στόχο να μη τυχαίνει πάντα στον ίδιο γονέα η ίδια περίοδος,
να ορίζονται συγκεκριμένες και προκαθορισμένες ημερομηνίες παράδοσης και επιστροφής του τέκνου. Η ρύθμιση αυτή στοχεύει στην διασφάλιση ουσιαστικού χρόνου και με τους δύο γονείς. Όμως, η ύπαρξη και μόνο μιας απόφασης δεν συνεπάγεται την αυτόματη επίλυση όλων των πρακτικών προβλημάτων.
Το βασικό πρόβλημα: ο γονέας, ενώ έχει το τέκνο, εργάζεται
Ίσως το πρόβλημα που συναντάται τις περισσότερες φορές είναι ότι ο γονέας έχει το παιδί για μεγάλο μέρος του καλοκαιριού, μεν, έχει υποχρέωση εργασίας, δε. Για παράδειγμα, μπορεί να έχει οριστεί ότι το διάστημά του με το παιδί είναι αυτό του Ιουλίου, χωρίς να έχει τη δυνατότητα για άδεια εκείνο τον μήνα.Σε αυτή την περίπτωση, είναι εύλογο να απαιτείται η εξεύρεση κάποιας πρακτικής λύσης για τις ώρες που εργάζεται ο γονέας.
Δημοφιλείς επιλογές των γονέων είναι:
- Καλοκαιρινό πρόγραμμα
- ΚΔΑΠ
- Summer camp
- Αθλητικές ή δημιουργικές δραστηριότητες,
- Φύλαξη από συγγενείς ή άλλο πρόσωπο εμπιστοσύνης
Το πρόβλημα αναδύεται όταν ο άλλος γονέας δεν χορηγεί την συναίνεσή του. Η διαφωνία και η σύγκρουση μπορεί να σχετίζονται με το κόστος, το είδος- τη φύση της δραστηριότητας, τον χώρο, το ωράριο ή, ακόμη, και με το ίδιο το γεγονός ότι το παιδί δεν θα περνάει όλη την ημέρα με τον γονέα που έχει οριστεί για το αντίστοιχο διάστημα.
Απαιτείται συναίνεση του άλλου γονέα για καλοκαιρινό πρόγραμμα ή ΚΔΑΠ;
Η συμμετοχή του παιδιού σε ΚΔΑΠ, καλοκαιρινό πρόγραμμα ή άλλη συναφή οργανωμένη δραστηριότητα, είναι δυνατόν να αποτελέσει ζήτημα συνυφασμένο με την καθημερινή φροντίδα, ωστόσο, σε ορισμένες περιπτώσεις, άπτεται και ζητημάτων επιμέλειας ή γονικής μέριμνας. Αν είμαστε στο σενάριο μιας απλής ημερήσιας δραστηριότητας, σε ώρες που ο γονέας υποχρεούται σε εργασία, η αναιτιολόγητη (χωρίς κάποιον σοβαρό λόγο) άρνηση του άλλου γονέα μπορεί να θεωρηθεί αδικαιολόγητη τροχοπέδη. Αυτό ισχύει ιδίως σε περίπτωση που το πρόγραμμα είναι ασφαλές, κατάλληλο για την ηλικία και ανάπτυξη του παιδιού και εξυπηρετεί ανάγκη φύλαξης που πραγματικά υφίσταται. Αν, αφετέρου, πρόκειται για κατασκήνωση πολλών ημερών, διανυκτέρευση εκτός κατοικίας του γονέα ή δραστηριότητα με αδικαιολόγητα αυξημένο κόστος, η συναίνεση του άλλου γονέα είναι βαρύνουσα. Σε περίπτωση ασυμφωνίας, η δικαστική ρύθμιση μπορεί να κριθεί απαραίτητη.
Όταν ο ένας γονέας δεν χορηγεί συναίνεση
Στην πράξη, υπάρχουν περιπτώσεις όπου ο ένας γονέας απορρίπτει οποιαδήποτε πρόταση του άλλου. Διαφωνεί σε ΚΔΑΠ, διαφωνεί σε summer camp, διαφωνεί σε ταξίδι ή απαιτεί συνεχώς και εντατικά πληροφορίες, χωρίς να απαντά πραγματικά στην πρόταση. Ωστόσο, η άρνηση πρέπει να θεμελιώνεται από σοβαρό λόγο. Δεν επαρκεί το γενικότερο κλίμα αντιδικίας των γονέων ή η επιθυμία του ενός να εποπτεύει το πρόγραμμα του άλλου.
Σοβαροί λόγοι μη χορήγησης συναίνεσης μπορεί να είναι:
- Η ακαταλληλότητα του χώρου
- Η έλλειψη αισθήματος ασφάλειας
- Το υπερβολικό κόστος της επιλογής του γονέα
- Η μεγάλη απόσταση
- Η έλλειψη προγενέστερης ενημέρωσης
τυχόν ειδικές ανάγκες του παιδιού, λόγω υγείας ή ηλικίας. Αν τέτοιος λόγος δεν υφίσταται, η επίμονη άρνηση χορήγησης συναίνεσης, μόνο σε βάρος του παιδιού λειτουργεί εν τέλει. Το παιδί χρειάζεται σταθερό πρόγραμμα και καθημερινότητα, επωφελείς δραστηριότητες και ήρεμο περιβάλλον, όχι συνεχείς εντάσεις και συγκρούσεις γύρω από τον καλοκαιρινό του προγραμματισμό.
Καλοκαιρινά ταξίδια του ενός γονέα με το παιδί
Ένα ζήτημα που ανακύπτει συχνά είναι το ταξίδι. Ο ένας γονέας μπορεί να θέλει να ταξιδέψει με το παιδί όσο το έχει, είτε εντός Ελλάδας είτε στο εξωτερικό. Ο άλλος γονέας, όμως, μπορεί να αρνείται να χορηγήσει την απαιτούμενη συναίνεση ή να καθυστερεί επίτηδες την απάντηση. Για ταξίδια εσωτερικού, συνήθως δεν είναι απαραίτητη η ίδια τυπική διαδικασία που χρειάζεται για ταξίδια στο εξωτερικό. Παρ’ όλα αυτά, ο γονέας που ταξιδεύει έχει την υποχρέωση προηγούμενης ενημέρωσης του άλλου για τα βασικά στοιχεία του ταξιδιού.
Καλό είναι να γνωστοποιούνται εκ των προτέρων:
- οι ημερομηνίες αναχώρησης και επιστροφής
- ο τόπος διαμονής
- ο τρόπος μετακίνησης
- τα στοιχεία επικοινωνίας
τυχόν πρόσωπα που θα συνοδεύουν το παιδί. Για ταξίδια στο εξωτερικού, η ανάγκη χορήγησης συναίνεσης είναι ζωτική, ιδίως όταν προαπαιτούνται διαβατήριο, αστυνομική ταυτότητα ή υπεύθυνη δήλωση. Αν ο ένας γονέας θέτει εμπόδια, χωρίς σοβαρή και επαρκή θεμελίωση, το ζήτημα μπορεί να τεθεί ενώπιον των δικαστηρίων.
Κατασκήνωση και γονική διαφωνία
Η κατασκήνωση λογίζεται ιδιαίτερη επιλογή. Μεγάλη μερίδα των παιδιών ζητούν να πάνε, είτε γιατί συμμετέχουν φίλοι τους, είτε γιατί έχουν αποκομίσει όμορφες αναμνήσεις από προηγούμενα χρόνια. Παρ’ όλα αυτά, οι γονείς διαφωνούν πολλές φορές.Το πρόβλημα δεν αφορά πάντα την ίδια την συμμετοχή σε κατασκηνωτικό πρόγραμμα. Συνηθέστερα, η διαφωνία αφορά το χρονικό διάστημα που θα πάει το παιδί. Αν το παιδί πάει κατασκήνωση για διάστημα δέκα, ή δεκαπέντε ημερών, ο χρόνος αυτός αφαιρείται από το καλοκαιρινό διάστημα κάποιου από τους δύο γονείς.Αυτή η πραγματικότητα καταλήγει στο εξής παράδοξο: η επιλογή να πάει το παιδί κατασκήνωση να είναι κοινή, αλλά κανείς από τους δύο γονείς να μην επιθυμεί να «θυσιάσει» το δικό του χρονικό διάστημα. Σε ένα τέτοιο σενάριο, το κριτήριο πρέπει να είναι το βέλτιστο συμφέρον και η επιθυμία του παιδιού, ανάλογα πάντα με την ηλικία και το επίπεδο ωριμότητάς του, και όχι η επικράτηση ενός γονέα έναντι του άλλου.Μια πρακτική εύλογη λύση είναι να διαχωρίζεται ο χρόνος της κατασκήνωσης ανάμεσα και στους δύο γονείς ή να προβλέπεται εναλλαγή κάθε χρόνο. Για παράδειγμα, τη μία χρονιά η περίοδος της κατασκήνωσης να υπολογίζεται στο διάστημα του ενός γονέα και την επόμενη στο διάστημα του άλλου.
Πότε καταλήγουμε σε ασφαλιστικά μέτρα ή προσωρινή διαταγή
Στην περίπτωση που η διαφωνία δεν γίνεται να επιλυθεί με εξωδικαστική συνεννόηση, μπορεί να χρειαστεί άμεση δικαστική παρέμβαση. Αυτή η διέξοδος προτιμάται όταν υπάρχει πίεση χρόνου.Για παράδειγμα, ενδεικτικά:
εκπνέει η προθεσμία εγγραφής σε προτιμώμενο summer camp,
επίκειται η απαιτούμενη επιβεβαίωση θέσης σε ΚΔΑΠ,
υπάρχει προγραμματισμένο ταξίδι,
χρειάζεται να εκδοθεί ή να χρησιμοποιηθεί το διαβατήριο του παιδιού,
το παιδί κινδυνεύει να μείνει χωρίς φύλαξη,
ο ένας γονέας απωθεί οποιαδήποτε προσπάθεια επικοινωνίας.Σε τέτοιες δυσάρεστες περιπτώσεις, μπορεί να εξεταστεί το ενδεχόμενο κατάθεσης αίτησης ασφαλιστικών μέτρων ή αιτήματος προσωρινής διαταγής. Σκοπός, φυσικά, δεν είναι να καταδικασθεί ο άλλος γονέας, αλλά να δοθεί άμεση λύση σε ένα επείγον πρακτικό ζήτημα που επηρεάζει αρνητικά το παιδί.
Προαπαιτούμενες ενέργειες του γονέα πριν φτάσει στο δικαστήριο
Πριν από οποιαδήποτε ενέργεια ενώπιον δικαστηρίου, είναι εξαιρετικής σημασίας να υπάρχει τεκμήριο σαφούς προσπάθειας επικοινωνίας. Ο γονέας που ζητά δικαστική επίλυση οφείλει να αποδείξει ότι ενήργησε συνετά και με πνεύμα συνεργασίας.Ωφέλιμο είναι να έχει αποστείλει γραπτή πρόταση με:
ειδικά προκαθορισμένες ημερομηνίες,
επαρκή στοιχεία του προγράμματος ή του ταξιδιού,
εκτιμώμενο κόστος,
πιθανές ώρες παραλαβής και επιστροφής,
συγκεκριμένο βάσιμο που οδηγεί στην συγκεκριμένη λύση,
προθεσμία απάντησης ή αντιπρότασης.Αυτό είναι κρίσιμο. Αν η υπόθεση φτάσει στο ακροατήριο δικαστηρίου, θα πρέπει να είναι ολοφάνερο ότι το πρόβλημα δεν προκλήθηκε δολίως και τεχνητά, αλλά υπήρξε πραγματική ανάγκη και αδικαιολόγητη άρνηση.
Το παιδί δεν πρέπει να επωμίζεται τα αποτελέσματα της σύγκρουσης
Στο διάστημα των καλοκαιριών διακοπών, οι γονείς συχνά δίνουν έμφαση και σημασία στον «δικό τους χρόνο». Αυτό είναι ανθρώπινο και λογικό, γιατί κάθε γονέας επιθυμεί να περάσει ποιοτικό χρόνο με το παιδί του. Ωστόσο, το παιδί δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να αντιμετωπίζεται ως αντικείμενο κατανομής ημερών και μοχλός πίεσης, από τον έναν γονέα στον άλλο.Το καλοκαίρι είναι περίοδος ξεκούρασης, ανεμελιάς και αποφόρτισης. Ένα παιδί μπορεί να χρειάζεται την παρουσία και των δύο γονέων του, αλλά μπορεί επίσης να έχει ανάγκη το φιλικό του περιβάλλον, δραστηριότητες, κατασκήνωση, θάλασσα, παιχνίδι και σταθερή καθημερινότητα.Όταν οι γονείς βρίσκονται σε καθεστώς διαμάχης για την κάθε ημέρα, το παιδί το διαισθάνεται. Γι’ αυτό η βέλτιστη λύση είναι εκείνη που συνδυάζει τον χρόνο και με τους δύο γονείς, με γνώμονα τις πραγματικές ανάγκες του παιδιού.
Συμπέρασμα
Οι καλοκαιρινές διακοπές και τα ζητήματα επιμέλειας του τέκνου ρυθμίζονται κατά πάσα πιθανότητα από τις δικαστικές αποφάσεις, ωστόσο στην πράξη ανακύπτουν πολλά επιμέρους θέματα. Καλοκαιρινά προγράμματα, ΚΔΑΠ,summer camp, κατασκηνώσεις, ταξίδια και άδειες από την εργασία μπορούν να τροφοδοτήσουν νέες εντάσεις.Ο κάθε γονέας οφείλει να λειτουργεί με πρώτιστο μέλημα το συμφέρον του παιδιού και όχι τον έλεγχο και την παρεμπόδιση του άλλου γονέα. Όταν δεν είναι εφικτή η εξωδικαστική συνεννόηση, η έγκαιρη νομική συμβουλή είναι ζωτικής σημασίας, ιδίως όταν υπάρχουν προθεσμίες, κρατήσεις ή η πίεση για λήψη απόφασης.